Викендот е идеално време да ги тргнеме настрана секојдневните политички препукувања и да погледнеме под површината на институциите кои треба да ги штитат нашите пари. Оваа недела, под лупата на Државниот завод за ревизија (ДЗР) се најде една исклучително важна, но често невидлива институција за граѓаните – Комисијата за заштита на конкуренцијата (КЗК).
Наодите на ревизорите за 2024 година звучат речиси неверојатно за орган кој треба да контролира милионски пазари: институцијата немала единствена евиденција за изречените казни, не си го осигурувала сопствениот имот, па дури и „ги загубила“ листите за тоа кој од вработените кога доаѓал на работа.
Сепак, од Комисијата брзаат да појаснат – ова е приказна за едно „старо време“ и за хаосот што го оставило претходното раководство.
Кога чуварот на конкуренцијата фаворизира фирми на тендери
Извештајот на ДЗР содржи „мислење со резерва“, што во превод значи дека сметководството и законитоста во КЗК во 2024 година биле на климави нозе.
Најголем апсурд се забележува во јавните набавки. Комисијата која е формирана за да спречува монополи и да ја штити конкуренцијата на пазарот, во 2024 година спровела четири набавки, а кај две од нив самите ревизори утврдиле – ограничување на конкуренцијата.
- При набавка на три мобилни телефони, техничката спецификација била „нацртана“ за точно одреден бренд и модел.
- При набавка на такси-превоз, пак, правилата за бодување биле толку нејасни што отвориле сомнеж за фаворизирање на одредена фирма.
Дополнително, пописот на имотот се правел механички. Иако мебелот и опремата биле броени парче по парче, во листите немало никаква финансиска вредност, а амортизацијата била прикажана во повисок износ за над половина милион денари. За капак на сè, државниот имот (зградата, опремата и благајната) воопшто не бил осигурен, со што евентуалните штети биле оставени на товар на буџетот, односно на граѓаните.
А каде биле вработените додека се случувало ова? Тоа никој не може со сигурност да го потврди, бидејќи листите за присуство од 2024 година едноставно „исчезнале“, со образложение до ревизорите дека поминал подолг период и службите не можат да ги најдат.
Од три решенија, до скок од 2.756% – Новата управа тврди дека го исчистила теренот
Најсериозната забелешка на ревизорите се однесува на неводењето евиденција за изречените глоби, што создавало огромен ризик казните за компаниите едноставно да застарат и никогаш да не се наплатат. Во поголемиот дел од 2024 година, КЗК функционирала без еден член, а Комисијата за прекршоци била во целосен застој.
Но, актуелниот состав на КЗК, кој стапи на сцена по овие настани, уверува дека викенд-читателите немаат причина за грижа бидејќи затекнатите проблеми веќе се минато. Како доказ за тоа, тие извадија импресивна статистика која ги споредува резултатите од „нивното време“ со претходното:
| Година | Број на прекршочни решенија | Вкупен износ на изречени глоби |
| 2024 година (претходен состав) | Само 3 решенија | 1.968.100 денари |
| 2025 година (актуелен состав) | 31 решение (+933%) | 56.206.321 денар (+2.756%) |
Дополнително, новото раководство успеало да наплати фантастични 110.917.550 денари по основ на стари, правосилни решенија кои со години фаќале прашина по фиоките. Некои од затекнатите предмети што новата постава морала да ги решава биле заборавени уште од далечната 2017 година.
Брисел го забележал напредокот
Од Комисијата потенцираат дека препораките на ревизорите веќе одамна се дел од нивното секојдневие и дека внатрешните контроли се максимално затегнати. Дека работите се придвижени во позитивна насока, според нив, потврдува и Европската комисија во своите оценки за Реформската агенда, каде Македонија добила позитивни поени токму за јакнење на институционалниот капацитет за заштита на пазарната конкуренција.
Останува надежта дека следниот викенд, кога повторно ќе ги анализираме извештаиве, државните институции ќе научат дека осигурувањето на имотот, законитите тендери и редовното доаѓање на работа не се „добра волја“ на менаџментот, туку законска обврска.