Педесет и двегодишна туристка од Италија тешко беше повредена во понеделник, 10 август, на аеродромот Скијатос, откако за време на полетување ја одфрли силната млазна струја зад моторот на патнички авион. Жената задобила тешка повреда на главата и по лекарски преглед и КТ-дијагностика во локалниот здравствен дом, по итен воздушен пат била пренесена на грчкото копно, во болницата во Волос. Според достапните информации, транспортот бил организиран нешто по 18 часот.
Во првичните извештаи не е официјално соопштено кој тип и која компанија на авионот предизвикале опасен млаз зад моторите. Според податоците за сообраќајот на аеродромот, во времето околу 13:15 часот, наведено како момент на инцидентот, полетал лет на компанијата ТУИ Ервејс на линијата Скијатос – Лондон Гетвик. Според податоците што ги објавува Флајтрадар 24, планираното време на полетување било 13:00 часот, а реалното 13:24 часот. Во ист период бил планиран и лет на Бритиш Ервејс со авион Ембраер Е190, кој според достапните информации полетал по авионот на ТУИ. Засега нема официјална потврда дека токму еден од овие авиони го предизвикал инцидентот.
Опасноста од млазната струја зад патнички авион не е само во тоа што се работи за „силен ветер“. Моторите за време на полетување придвижуваат огромна количина воздух и создаваат голема енергија зад авионот. Кај голем турбовентилаторски мотор, брзината на воздухот веднаш зад моторот може да надмине околу 800 км/ч. Со оддалечување од авионот млазот се шири и се меша со околниот воздух, поради што неговата брзина опаѓа.
Според службениот прирачник на Боинг за планирање на аеродроми за моделот 737 МАКС 8, брзината на млазот зад авионот значително зависи од режимот на работа на моторите. При полн полетен потисок, брзината на издувниот тек непосредно зад моторот надминува околу 560 км/ч, додека температурата достигнува приближно 750 °C. На оддалеченост од 45 метри, брзината на млазот и натаму е околу 160 км/ч, на околу 150 метри паѓа на приближно 80 км/ч, а дури на 300 метри се намалува на околу 56 км/ч. Овие податоци објаснуваат зошто просторот зад авионот за време на полетување се смета за сериозна опасна зона.
Важно е да се нагласи дека самиот млаз не мора директно да предизвика тешка повреда – и најчесто не предизвикува. Лицето што ќе биде соборено или одфрлено од силното струење може да задобие дополнителни повреди при пад или при удар во цврста површина или објект. Во конкретниот случај на Скијатос, достапните извештаи не прецизираат во што паднала туристката ниту точниот механизам на повредите, но според досегашните слични случаи, со голема веројатност станува збор за тешка повреда на главата при пад.
Геометријата на аеродромот Скијатос дополнително објаснува зошто туристите можат да се најдат толку блиску до млазниот тек. Пистата 01/19 е долга само 1.628 метри, а на нејзиниот јужен крај има полукружно проширување за вртење на авиони. Според мерења на сателитски снимки и на Гугл мапи, од надворешниот раб на ова проширување до аеродромската ограда има само околу 6 до 8 метри. Од другата страна на оградата се наоѓа јавен пат, оддалечен помалку од 2 метра. Тоа значи дека луѓето кои стојат покрај патот практично се веднаш до оградата. Кога авионот е порамнет со пистата и подготвен за полетување, моторите се наоѓаат приближно на 40 до 45 метри од оградата и патот, а при самото вртење на проширувањето можат да бидат и поблиску – на само 15 до 20 метри, зависно од положбата на авионот.
Поради релативно кратката писта, пилотите мора да ја искористат целата расположлива должина за забрзување. Кај постапката позната како статичко полетување, авионот се позиционира на почетокот на залетувањето, сопирачките се држат додека моторите се подигаат на потребна полетна сила, а потоа сопирачките се отпуштаат и авионот почнува да забрзува. Тоа значи дека голем потисок се создава додека авионот сè уште е речиси неподвижен, па струењето на воздух зад него во тој момент е особено силно. Дополнителна претпазливост е потребна и додека авионот го завршува вртењето на проширувањето на пистата: за потегнување од место на тешка летелица и совладување на отпорот при заокрет се користи зголемен потисок, а моторите во поединечни положби се значително поблиску до оградата – разликата меѓу 15 и 45 метри не е занемарлива кога станува збор за млаз зад турбовентилаторски мотор.
Скијатос често се нарекува и „европскиот Свети Мартин“, по аналогија со аеродромот Принцеза Јулијана на карипскиот остров Свети Мартин и познатата плажа Махо. Таму, како и на Скијатос, прагот на пистата е непосредно до плажата, поради што вљубениците во воздухопловството и туристите доаѓаат да ги набљудуваат авионите што слетуваат и полетуваат на неколку десетици метри од нив. Иако на локацијата на Скијатос има поставено табли и светлосни предупредувања за опасност од млазот на моторите, луѓето и понатаму приоѓаат премногу близу до оградата.
Во јули 2017 година, 57-годишна туристка од Нов Зеланд се наоѓала покрај оградата до плажата Махо кога силниот млаз зад авион што полетувал ја одфрлил; жената задобила смртоносни повреди на главата и починала во болница. На Скијатос, летото 2022 година беше обележано со серија слични инциденти: во јуни 2022 година 79-годишен пензионер задобил полесни повреди откако бил соборен од млазот зад авион; само неколку недели подоцна, во јули 2022 година, 12-годишно британско момче било повредено откако млазната струја го одфрлила речиси десет метри; истата месец, 61-годишна Британка тешко се повредила додека се обидувала да фотографира авион, со сериозна повреда на главата, скршеница на карлицата и повреди на рамото и на зглобот на раката, по што била пренесена во болница во Волос.
Актуелниот случај со 52-годишната Италијанка е најнов во низата инциденти што покажуваат колку опасно може да биде приближувањето до патнички авион за време на полетување, дури и кога набљудувачот се наоѓа надвор од самата аеродромска ограда. Надлежните постојано апелираат туристите и љубителите на авијацијата строго да ги почитуваат предупредувањата и забраните заради сопствена безбедност.