Ведрана Рудан во последните години отворено зборуваше за својата борба со ракот на жолчните канали, редок вид карцином со кој се соочуваше. Хрватската писателка и колумнистка дијагнозата јавно ја објави во 2024 година, а преку своите текстови и јавни настапи често говореше за животот со тешката болест, лекувањето, стравот и поддршката што ја добивала.
Ракот на жолчните канали, познат и како холангиокарцином, спаѓа меѓу поретките видови карцином. Еден од проблемите кај оваа болест е тоа што во раните фази често се развива без јасни симптоми. Поради тоа, кај дел од пациентите се открива дури откако болеста веќе напредувала.
Сепак, појавата на некој од симптомите не значи автоматски дека станува збор за рак. Истите знаци можат да се појават и кај низа други, многу почести здравствени состојби. Необичните или долготрајните промени во здравствената состојба сепак треба да се проверат кај лекар.
Што е рак на жолчните канали?
Жолчните канали се тенки цевчиња низ кои жолчката, течност важна за варењето на мастите, се пренесува од црниот дроб кон жолчната кеса и тенкото црево.
Холангиокарциномот се развива кога клетките во овие канали почнуваат неконтролирано да се размножуваат и создаваат тумор.
Овој вид рак може да се појави на различни места во системот на жолчните канали. Според местото каде што настанува, лекарите разликуваат повеќе форми – во црниот дроб, во пределот каде што жолчните канали излегуваат од црниот дроб и во делот поблиску до тенкото црево.
Болеста почесто се јавува кај повозрасни лица, најчесто по 50-тата година, но може да се појави и кај помлади луѓе.
Зошто тешко се открива?
Еден од најголемите предизвици е тоа што ракот на жолчните канали во почетната фаза може да помине речиси незабележано. Симптомите често се неспецифични и можат да наликуваат на дигестивни тегоби или други заболувања.
Кај многу пациенти посериозните проблеми се појавуваат дури кога туморот ќе почне да го попречува протокот на жолчката или кога болеста ќе се прошири. Токму затоа раното откривање може да биде отежнато.
Кои се можните симптоми?
Симптомите може да се разликуваат од човек до човек, а меѓу можните знаци се:
- жолтило на кожата и белките на очите;
- потемна урина;
- посветла столица;
- чешање на кожата;
- болка во горниот дел од стомакот, особено од десната страна;
- необјаснето губење на телесната тежина;
- намален апетит;
- замор и исцрпеност;
- мачнина или повраќање;
- покачена телесна температура во одредени случаи.
Жолтицата, на пример, може да се појави кога туморот го блокира протокот на жолчката, поради што во организмот се акумулира билирубин – супстанција која ѝ ја дава карактеристичната жолта боја на жолчката и кожата.
Важно е да се нагласи дека ниту еден од овие симптоми сам по себе не значи дека лицето има рак. Чешањето, заморот или болката во стомакот се чести симптоми кои можат да имаат бројни други причини.
Како се лекува?
Начинот на лекување зависи од местото на кое се наоѓа туморот, степенот на проширеност на болеста и општата здравствена состојба на пациентот.
Доколку ракот биде откриен доволно рано и може хируршки да се отстрани, операцијата може да биде една од опциите за лекување. Кај напреднатите форми може да се применуваат и други методи, како хемотерапија, таргетирана терапија и други третмани, во зависност од проценката на медицинскиот тим.
Рудан претходно зборуваше дека припаѓала на мала група пациенти кај кои била можна операција. Во своите јавни објави таа зборуваше и за значењето на лекарите кои ја лекувале и за нивната помош во текот на борбата со болеста.
Болеста за која Рудан зборуваше без разубавување
Како и за многу други теми, Рудан и за болеста зборуваше директно и без криење. Не се обидуваше борбата со ракот да ја претстави како едноставна, туку отворено пишуваше за стравот, лекувањето, болката, луѓето кои ѝ биле поддршка и нејзиниот поглед кон животот и смртта.
Нејзината јавна борба со реткиот карцином привлече внимание кон ракот на жолчните канали – болест за која голем број луѓе претходно не биле доволно запознаени.