Иако клеточната делба најчесто се поврзува со поголем ризик од појава на рак, научниците откриваат дека таа може да има и спротивен ефект. Истражување на Калифорнискиот институт за технологија (Caltech) покажува дека кај некои организми забрзаното создавање нови клетки може да функционира како своевиден природен систем за контрола, кој ги отстранува оштетените клетки пред тие да прераснат во тумори.
Студијата, објавена во списанието PNAS, била спроведена од истражувачи од Одделот за инженерство и применети науки на Caltech, во соработка со биолог. Научниците најпрво создале математички модел кој ги поврзува клеточната делба, клеточната смрт и појавата на мутации, а потоа неговите предвидувања ги провериле кај живи медузи.
Вообичаено, секоја клеточна делба носи одреден ризик од појава на мутации. Тоа значи дека ткивата чии клетки брзо се размножуваат потенцијално се изложени на поголем ризик од развој на тумори. Но, новото истражување покажува дека постои важен фактор кој може да ја промени оваа слика – природната способност на организмот да ги елиминира оштетените клетки.
Кога клеточната делба и клеточната смрт се тесно поврзани, забрзаното создавање нови клетки може истовремено да значи и поефикасно отстранување на абнормалните клетки. На тој начин тие немаат доволно време да се натрупуваат и да создадат тумор.
За да ја проверат оваа теорија, научниците ја анализирале месечевата медуза (Aurelia aurita), вид кај кој туморите исклучително ретко се забележуваат во природата. Особено внимание било посветено на младите медузи, познати како ефири, чии осум симетрично распоредени краци овозможуваат полесно забележување на абнормалните израстоци.
Експериментите покажале дека изложувањето на медузите на канцерогена супстанција само по себе не било доволно за да предизвика тумори. Сликата била значително поинаква кога истражувачите ја блокирале апоптозата – природниот процес преку кој оштетените клетки се самоуништуваат. Тогаш кај медузите се појавиле тумори.
Дополнително, научниците забележале дека изложеноста на канцерогенот предизвикува забрзување на клеточната делба кај медузите. Тие сметаат дека тоа претставува заштитен механизам преку кој организмот побрзо ги заменува и елиминира потенцијално опасните клетки.
Кога клеточната делба била забавена поради стрес, повреда или со употреба на лекови што ја намалуваат пролиферацијата, туморите се појавувале значително почесто. Од друга страна, кога научниците повторно ја поттикнале клеточната делба со леуцин, аминокиселина која го стимулира клеточниот раст, била забележана помала појава на тумори.
Истражувачите сметаат дека овие наоди може да бидат важни и за подобро разбирање на отпорноста кон рак кај други животни. Слични прашања се поставуваат и кај долговечни видови како слоновите и голите кртови стаорци, кај кои стапката на рак е невообичаено ниска во однос на нивната големина и животен век.
Научниците нагласуваат дека откритијата не значат дека забрзувањето на клеточната делба е лек или превенција за рак кај луѓето. Сепак, тие можат да помогнат во разбирањето на природните механизми со кои организмите ги контролираат оштетените клетки и да отворат нови насоки за истражување на превенцијата и раното откривање на тумори, особено во периодот на стареење кога способноста на ткивата за обновување постепено се намалува.