Киро Глигоров преживеа атентат, Борис Трајковски загина во авионска несреќа. Две од најтешките трагедии во поновата македонска историја и денес отвораат прашања за безбедноста на највисокиот државен врв.
Во интервјуто за 4ТВ, првиот министер за одбрана на Република Македонија, д-р Трајан Гоцевски, зборува за турбулентниот период во кој се создаваше независната македонска држава.
Неговото сведоштво потсетува дека првите години на независноста не биле период на мир и сигурност. Македонија се наоѓала во исклучително сложена геополитичка положба, со распад на Југославија, војни во соседството, силни притисоци и неизвесност околу безбедноста на државата.
Во таквата атмосфера, два настана оставија длабока трага – атентатот врз првиот претседател Киро Глигоров во 1995 година и загинувањето на претседателот Борис Трајковски во авионската несреќа кај Мостар во 2004 година.
Атентатот врз Киро Глигоров
На 3 октомври 1995 година, Македонија беше потресена од атентатот врз претседателот Киро Глигоров.
Во експлозијата во центарот на Скопје, Глигоров беше тешко повреден. Во нападот загина неговиот возач, а беа повредени и други лица.
Атентатот се случи во особено чувствителен момент за државата – само неколку години по прогласувањето на независноста и во време кога Македонија се обидуваше да изгради стабилни односи со соседите и со меѓународната заедница.
Но, и по истрагата, прашањето кој го нарачал атентатот и кој стоел зад него остана без конечен јавен одговор.
Токму затоа случајот со години останува една од најголемите политички мистерии во независна Македонија.
„Закани имаше“
Во интервјуто за 4ТВ, Гоцевски зборува и за атмосферата во која функционирало тогашното државно раководство.
Според неговото сведоштво, луѓето кои биле директно вклучени во процесот на осамостојување биле изложени на притисоци и закани.
Тоа е важен контекст за разбирање на периодот во кој се случи атентатот врз Глигоров.
Македонија тогаш сè уште немала изградени безбедносни механизми какви што има една стабилна и институционално консолидирана држава. Во исто време, околу неа се воделе војни, а политичката иднина на регионот била крајно неизвесна.
Девет години подоцна – загинува Борис Трајковски
На 26 февруари 2004 година, Македонија повторно се соочи со трагедија на самиот врв на државата.
Претседателот Борис Трајковски загина во авионска несреќа во близина на Мостар, Босна и Херцеговина.
Во несреќата загинаа и членовите на делегацијата и екипажот.
Трајковски патувал кон Сараево, каде требало да учествува на меѓународен економски форум.
Веста за несреќата ја потресе Македонија.
Претседателот кој ја предводеше државата во еден од најтешките периоди по конфликтот во 2001 година одеднаш го немаше.
Сведоштвото на човекот кој бил во срцето на создавањето на државата
Д-р Трајан Гоцевски денес од временска дистанца зборува за периодот кога државата практично се создаваше од темел.
Неговото сведоштво е важно и поради фактот што тој бил првиот министер за одбрана и директно учествувал во креирањето на безбедносната политика на новата држава.
Тој сведочи за стравот од воен конфликт, за заканите, за преговорите со Белград и за обидите Македонија да го избегне сценариото на војна.
Во таков историски контекст, атентатот врз Глигоров и смртта на Трајковски не се само две одделни трагедии.
Тие се и потсетник на тоа колку кревка била македонската државност во првите години од независноста.