Прашањата за правдата, партиските влијанија и правната несигурност во македонскиот правосуден систем беа во фокусот на отворањето на новата сезона на емисијата „24 анализа“ на Телевизија 24. Во студиото, своите спротивставени аргументи ги соочија поранешната специјална јавна обвинителка Ленче Ристоска и адвокатката Ружица Николовска.
Дебатата опфати две клучни и актуелни теми: трагедијата во модуларната дискотека „Пулс“ и судскиот епилог за предметот „Талир“, кој заврши со ослободителна пресуда за поранешниот премиер Никола Груевски.
Случајот со дискотеката „Пулс“: Барање правда наспроти законските рокови за притвор
Емисијата започна со осврт на маршот на родителите на 63-цата загинати млади луѓе во дискотеката „Пулс“, кои по година и половина и 40 одржани рочишта сè уште чекаат судска разрешница. Поводот за револтот е најавата дека првообвинетиот Дејан Јованов – Деко наскоро би можел да излезе на слобода поради истекување на максималниот законски рок за притвор, со понудена имотна гаранција.
Адвокатката Николовска изрази длабоко сочувство до семејствата, истакнувајќи дека станува збор за исклучително тежок и сензитивен предмет. Таа образложи дека од аспект на Законот за кривична постапка, притворот е мерка за обезбедување присуство и не може да трае бесконечно.
„Мерката притвор не може да трае вечно и постојат законски рокови. Ја разбирам загриженоста на родителите, но истрагата беше прешироко поставена, а процесите со голем број обвинети објективно траат подолго поради технички и процесни пречки“, појасни Николовска.
Од своја страна, поранешната обвинителка Ленче Ристоска укажа дека стравот на родителите од евентуално бегство или влијание врз сведоци е сосема оправдан, имајќи ги предвид претходните искуства во правосудниот систем.
„Притворот не е казна, но треба да гарантира присуство. Основите за бегство и влијание врз сведоци не исчезнале. Обвинителството треба да одговори зошто нема исход и одговори за финансиските и даночните истраги поврзани со дискотеката. Единствен законски начин лицето да остане во притвор е отворање нова кривична постапка базирана исклучиво на докази“, истакна Ристоска.
„Талир“ и ослободувањето на Груевски: „Дефектно обвинение“ или „судска дефиниција од енциклопедија“?
Централниот и најжежок дел од дебатата беше посветен на потврдената ослободителна пресуда од Апелациониот суд за Никола Груевски во случајот „Талир“, кој се однесуваше на незаконското финансирање на седиштето на ВМРО-ДПМНЕ.
Ристоска, која пред својата оставка го застапуваше овој предмет, децидно ги отфрли обвинувањата дека обвинението било поднесено без докази или дека станувало збор за политички прогон.
„Обвинението се темелеше на обемен доказен материјал. Бетон во тој период остваруваше дури 75% од приходите од државни набавки, а потоа заврши во стечај. Апелациониот суд даде сопствена интерпретација за тоа што е јавна услуга, која делува како извадена од енциклопедија, а не од закон. Кога судовите самите креираат право надвор од законите, се создава правна несигурност што директно ја загрозува довербата на граѓаните и странските инвеститори“, нагласи Ристоска.
На ова возврати адвокатката Николовска, која оцени дека обвинението уште од почетокот било правно неодржливо и „дефектно“.
„Обвинителството не направи суштинска разлика меѓу јавни набавки и јавни услуги. Станува збор за два граѓански договори, а компанијата што конкурирала на тендери не вршела јавна услуга според законските дефиниции. По измените на Кривичниот законик во 2023 година, обвинителството само механички го смени описот на дејствијата без да изведе нови докази. Не може партиски функционери да се третираат како службени лица за склучување обични граѓански договори каде што нема утврдено директна штета“, рече Николовска.
Клучевите од сефовите, СЈО и прашањето за бонусите
Дискусијата се вжешти со лични и професионални префрлања околу функционирањето на поранешното Специјално јавно обвинителство (СЈО).
Николовска отвори прашања за начинот на кој постапувало СЈО, споменувајќи ги бонусите за тајност што ги примаа обвинителите и ревизорскиот извештај за исплатите, нагласувајќи дека за институцијата беа одвоени милионски ресурси, а правниот исход изостана.
Ристоска одговори дека бонусите биле исплаќани легално преку Министерството за финансии и контролирани од надлежните институции во време на различни политички гарнитури. Таа појасни и дека по преземањето на предметите од СЈО во Републичкото јавно обвинителство, клучевите од сефовите со прислушуваните материјали ги чувала заедно со колешката со цел заштита на интегритетот на процесот, и дека истите уредно ги предала при поднесувањето на оставката.
Изборот за шеф на ОЈО ГОК како тест за интегритетот
На крајот од емисијата, соговорничките се осврнаа и на претстојниот избор за нов раководител на Основното јавно обвинителство за гонење организиран криминал и корупција (ОЈО ГОК).
Додека Николовска истакна дека како адвокат очекува на чело на институцијата да застане личност со професионален интегритет која ќе постапува исклучиво во јавен интерес, Ристоска порача дека овој избор ќе биде клучна порака од самите обвинители до јавноста: дали институцијата ќе продолжи по патот на партизацијата или ќе покаже отпорност кон политичките притисоци.