Граѓаните на Бугарија утре, 25 октомври, ќе гласаат на претседателски избори, на кои учествуваат 27 кандидати. Главната политичка трка се води меѓу актуелната претседателка Илијана Јотова и економистот Андреј Ѓуров, додека според анкетите и проценките на аналитичарите, се очекува втор круг на гласање на 1 ноември.
Јотова настапува како независна кандидатка, но ја има поддршката од владејачката партија „Прогресивна Бугарија“ на премиерот Румен Радев, како и од Бугарската социјалистичка партија, во која ја започнала својата политичка кариера.
Нејзиниот главен противкандидат, Андреј Ѓуров, е поранешен заменик-гувернер на Бугарската народна банка и поранешен премиер на техничката влада од почетокот на 2026 година. Неговата кандидатура е поддржана од прозападната реформска опозиција.
Анкетите покажуваат предност на Јотова
Според истражувањето на агенцијата „Маркет линкс“, спроведено од 13 до 19 октомври, Јотова има поддршка од 47,3 отсто од испитаниците, додека Ѓуров добил 30,6 отсто.
Сепак, аналитичарите предупредуваат дека изборите најверојатно нема да завршат во првиот круг.
За избор на претседател во првиот круг потребно е кандидатот да освои повеќе од половината од важечките гласови, а истовремено на гласање да излезат повеќе од 50 отсто од регистрираните избирачи.
Според проценките што ги пренесува Асошиејтед прес, излезноста би можела да биде под 40 отсто, што би значело одржување втор круг на 1 ноември.
Јотова ја презеде функцијата по оставката на Радев
Илијана Јотова, поранешна новинарка и европратеничка, ја извршуваше функцијата потпретседателка на Бугарија од 2017 година.
Во јануари 2026 година таа ја презеде претседателската функција, откако Румен Радев поднесе оставка за да учествува на предвремените парламентарни избори одржани на 19 април.
Пред изборите Радев ја формираше партијата „Прогресивна Бугарија“, која освои околу 43 отсто од гласовите, по што тој стана премиер.
Доколку победи на претседателските избори, Јотова ќе стане првата жена избрана на функцијата претседател на Бугарија со директно гласање.
Војната во Украина и односите со Русија во центарот на кампањата
Претседателската кампања во Бугарија беше одбележана од војната во Украина, безбедносната состојба во Црното Море, растот на цените на енергенсите и високата инфлација.
Посебна загриженост предизвикаа нападите со беспилотни летала врз трговски бродови во Црното Море, во близина на бреговите на Бугарија и Романија.
Според Асошиејтед прес, во нападите врз најмалку седум товарни бродови загинале три лица, а најмалку 28 се водат како исчезнати.
Инцидентите дополнително ја отворија дебатата за безбедноста на регионот и можноста војната во Украина да предизвика поширока регионална ескалација.
Јотова бара мир преку преговори
Актуелната претседателка во текот на кампањата се заложи за дипломатско решение на војната во Украина и се спротивстави на натамошна воена ескалација.
„Дали сакаме Црното Море да стане затворена воена зона? Во никој случај нема да се согласиме со таква одлука. Нема да прифатам вакво поттикнување војна“, изјави Јотова на предизборен собир.
Нејзините ставови се блиски до политиката на премиерот Радев, кој се залага за зачувување на европската ориентација на Бугарија, но и за подобрување на односите со Русија и укинување на санкциите кон Москва.
Директорот на агенцијата „Маркет линкс“, Добромир Живков, за Асошиејтед прес оценува дека Јотова припаѓа на политичка струја што се залага за понеутрална позиција на Бугарија во однос на војната во Украина.
Наспроти тоа, Ѓуров ја има поддршката од политичките сили што се залагаат за цврста прозападна ориентација на земјата.
Какви овластувања има бугарскиот претседател?
Иако Бугарија е парламентарна република и претседателската функција има претежно претставнички карактер, шефот на државата располага со значајни уставни овластувања.
Претседателот е врховен командант на вооружените сили, има право на вето на закони, учествува во именувањето дипломати и има улога во политичките процеси при формирањето влада.
Претседателот се избира непосредно за мандат од пет години, а едно лице може да ја извршува функцијата најмногу два последователни мандата.
Бугарија е членка на НАТО од 2004 година и на Европската Унија од 2007 година, но прашањето за односите со Русија и понатаму создава поделби во бугарското општество.
Утрешните избори ќе покажат колкава поддршка имаат различните политички позиции во земјата, додека евентуалниот втор круг на 1 ноември ќе го одреди следниот претседател на Бугарија.