Остри обвинувања за политичка одговорност, прашања за потеклото на капиталот и уверувања дека битолската „Алта банка“ е ликвидна и дека се бара нов сопственик ја одбележаа вчерашната надзорна расправа во собраниската Комисија за финансирање и буџет. Додека опозицијата прашуваше зошто институциите дозволиле преземање на банката и дали ги игнорирале предупредувањата за нејзиниот сопственик, Владата и Народната банка тврдеа дека постапките биле законски и дека привремената администрација е воведена за заштита на штедачите и доверителите.
На првиот ден од расправата беа сослушани премиерот Христијан Мицкоски, гувернерот Трајко Славески, министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска, вицегувернери, претставници на разузнавачките и регулаторните институции, привремената администрација и државниот јавен обвинител.
Лидерот на СДСМ, Венко Филипче, го обвини Мицкоски за политичка одговорност за влезот на „Алта банка“ во земјава. Тој се повика на постапките и санкциите во странство поврзани со групацијата и со Давор Мацура и праша зошто тие не биле доволно предупредување за домашните институции. Филипче побара објаснување и за разговорот меѓу премиерот и гувернерот пред преземањето на поранешната „Стопанска банка“ АД Битола.
Борислав Крмов од Левица го постави прашањето во кое својство премиерот бил консултиран за преземањето и во кое својство сега се вклучува во барањето купувач. Тој праша и дали имало препораки јавни институции и претпријатија да насочуваат средства кон банката.
Мицкоски ги отфрли обвинувањата за влијание врз регулаторната одлука. Разговорот со гувернерот го претстави како информирање за значајна банкарска аквизиција, а сопствениот ангажман го објасни со настојувањето да се заштитат вработените, штедачите и доверителите. Негираше дека давал инструкции за насочување јавни средства кон банката и изрази оптимизам дека ќе се најде нов сопственик.
Политичката расправа се префрли и на одлуките на претходната влада. Мицкоски се повика на владина седница од октомври 2023 година, тврдејќи дека тогашната власт го задолжила Државното правобранителство да стапи во комуникација со „Алта банка“ за отуѓување државни акции во банка што таа ја купувала. Опозицијата возврати дека преземањето на битолската банка се случило во 2025 година, во мандатот на актуелната власт, и дека повикувањето на претходни одлуки не ја отстранува сегашната одговорност.
Гувернерот Славески тврдеше дека пред да биде дадена согласноста биле направени сите пропишани проверки на сопственоста, репутацијата и потеклото на средствата. Според него, официјалната документација не покажувала пречки за преземањето, а Народната банка на Србија не изразила загриженост за работењето на белградската банка, нејзините органи и крајниот сопственик.
Тој нагласи дека средствата за купување на акциите потекнувале од редовното работење на српската банка. Во однос на санкциите во Австрија, претставниците на Народната банка објаснуваа дека станувало збор за прекршувања при пријавувањето на стекнувањето акции, кои, според нивната оцена, не претставувале законска забрана за преземањето во Македонија. Опозициските пратеници оспоруваа дека ваквиот пристап бил доволен за процена на репутацискиот ризик.
Славески соопшти и дека, и покрај меморандумот за соработка со српската централна банка, не добиле претходна информација за проблемите што довеле до одземање на дозволата на „Алта банка“ Белград. За одлуката дознале од јавното соопштение објавено на интернет-страницата на српскиот регулатор во раните утрински часови на 31 октомври.
Според објаснувањето на Народната банка, со губењето на дозволата српскиот доминантен акционер престанал да ги исполнува условите за квалификувано учество во домашната банка. На 1 ноември била повлечена согласноста и воведена администрација. Претставниците на централната банка повеќепати нагласија дека оваа мерка не значи стечај или одземање на дозволата за работа на битолската банка.
Како аргументи за нејзината состојба беа наведени капитална адекватност од околу 26 проценти, учество на ликвидните средства во вкупната актива од околу 40 проценти и нефункционални кредити од 2,9 проценти.
Привремениот администратор Илија Андовски потврди дека банката до крајот на третиот квартал од 2026 година забележала загуба од 48 милиони денари. Тој ја објасни со инвестиции во информатичка опрема, сервери, дигитални канали и нови вработувања, односно со зголемени оперативни трошоци, а не со влошување на кредитното портфолио. Според него, нема индикации дека фактичката финансиска состојба се разликува од пријавената пред Народната банка.
Ограничениот пристап до парите беше една од централните теми. Пратениците од опозицијата ги посочуваа редиците пред експозитурите, тешкотиите на пензионерите и примателите на социјална помош и проблемите на компаниите со плаќањата. Бараа објаснување зошто, ако банката е ликвидна, клиентите не можат слободно да располагаат со средствата.
Од Народната банка одговорија дека ограничувањата треба да спречат нагло одлевање на депозитите и да ја зачуваат ликвидноста до решавањето на сопственичкото прашање. На расправата беше соопштено дека неделниот лимит е зголемен од 10.000 на 15.000 денари, а новите приливи по основ на плати, пензии и други трансфери ќе бидат целосно достапни. Беа посочени и повторното отворање експозитури и овозможувањето електронско и мобилно банкарство.
Славески најави дека од 12 ноември ќе се овозможат и исплати на плати и придонеси, како и одредени даночни плаќања. Во објаснувањата на вицегувернерите беше прецизирано дека олеснувањето за исплата на плати се однесува на правните лица што исплаќале плати преку банката во претходните три месеци.
Народната банка ги отфрли и наводите за огромни трансфери преку битолската банка кон Србија и Русија. Славески наведе дека од 25 октомври до воведувањето на администрацијата приливите од Србија изнесувале 16.000 евра, а одливите кон Србија 180.000 евра, поврзани со редовното работење на клиентите. За трансферите кон Русија рече дека нивниот износ бил нула.
Посебна полемика предизвикаа владините заклучоци од 23 септември 2025 година за акциите што ги поседувале јавни институции. Фатмир Битиќи праша колку акции биле продадени, по која цена, зошто не било вклучено Државното правобранителство и каква била улогата на Министерството за финансии.
Димитриеска-Кочоска одговори дека Министерството не ја лиценцирало банката и не вршело продажба на акции. Според неа, „Алта банка“ веќе го имала обезбедено мнозинскиот пакет пред владината дискусија, а заклучоците ги упатувале институциите да ги проверат законските услови за прифаќање или одбивање на понудата, вклучително и ограничувањата за отуѓување државен капитал во изборен период.
Директорката на Агенцијата за разузнавање, Габриела Јаковлева, изјави дека во периодот на влезот на банката немале конкретни разузнавачки сознанија за безбедносни закани што би наложиле задолжително информирање на државниот врв. За подетална размена на класифицирани информации упати на можноста за затворена седница на надлежната собраниска комисија.
Директорот на Управата за финансиско разузнавање, Кујтим Ибиши, потврди дека, по барање на Народната банка, биле проверувани податоци за лицата поврзани со постапката. Тој рече дека со последните случувања се прави стратешка анализа и дека не се забележани трансакции со голема вредност какви што се споменувале во јавноста.
Расправата го опфати и „Алта осигурување“. Претседателката на Советот на експерти на Агенцијата за супервизија на осигурување, Ели Дракуловска, соопшти дека по случувањата во Србија е започната вонредна теренска супервизија во друштвото. Според податоците што ги изнесе, осигурителните компании имале околу 51 милион денари во „Алта банка“, наспроти вкупни вложувања од над 30 милијарди денари, поради што оцени дека изложеноста не ја загрозува стабилноста на осигурителниот сектор.
Пред државниот јавен обвинител Ненад Савески беа поставени барања за постапување од двете политички страни. Миле Талевски побара проверка на одговорноста за случајот, вклучително и на неговото тврдење дека премиерот дал лажен исказ. Бране Петрушевски, пак, побара проверка на јавните обвинувања на опозицијата и на нивните можни последици врз довербата во банкарскиот систем.
Савески одговори дека обвинителството мора да постапи кога ќе утврди елементи на кривично дело и ги повика сите што имаат докази да ги достават до надлежното обвинителство. Не потврди ниту негираше постоење предистражна постапка, повикувајќи се на нејзината тајност.
За натамошниот расплет, вицегувернерката Ана Митреска ја објасни постапката за продажба на акциите: најпрво рок за нивно отуѓување од страна на акционерот, односно неговиот стечаен управник, а потоа овластување за продажба преку Народната банка ако акциите не бидат продадени. Администраторите, пак, имаат обврска во рок од 21 ден од именувањето да ја утврдат состојбата и да достават извештај.
Првиот ден заврши без конечни заклучоци. По повеќечасовните сослушувања, политичките препукувања и паузите, претседателката на Комисијата, Сања Лукаревска, ја прекина расправата и најави дека датумот и распоредот за продолжението ќе бидат дополнително утврдени.