Никој не верува дека несреќа доведе до смрт на човекот кој го започна неуспешниот бунт против Кремљ во јуни. Од социјалните мрежи до експертските кругови се шпекулира само за две можни причини за падот на авионот на Евгениј Пригожин – бомба или проектил?
Во средата вечерта, северозападно од Москва, очевидци виделе како авион паѓа од небо. На видеата објавени во светските медиуми може да се забележат големи парчиња метал како вртоглаво паѓаат, проследени со облак од чад.
Од неговиот звук, барем еден од моторите на авионот сè уште работи додека паѓа. Некои делови од авионот, вклучително и крилото и опашката, паѓаат одделно. Неколку часа подоцна, руската Федерална агенција за воздушен транспорт потврди дека во авионот биле платеничкиот водач Пригожин и неговата десна рака Дмитриј Уткин, команданти на злогласната група Вагнер.
Што се случи на небото над Русија
Авионот бил приватен авион Embraer Legacy 600 со седум патници и тројца членови на екипажот, соопшти руското Министерство за вонредни ситуации.
Тој полета од Москва и беше на пат кон Санкт Петербург кога се урнал во близина на селото Куженкино, во западната руска област Твер. Записите од летот покажуваат дека авионот достигнал височина од околу 28.000 стапки (околу 9.000 метри) пред ненадејно да престане да пренесува детали за следење.
Официјалната државна новинска агенција ТАСС објави дека авионот „изгорел“ при удар. Тој беше во воздух околу половина час.
– При слободниот пад, остатоците од авионот се распаднаа на два километри од селото Куженкино, каде што беше пронајдено поголемо село остатоци – објави во четвртокот Русија 24.
Рускиот државен медиум РИА Новости, исто така, во четвртокот објави дека еден од фрагментите на авионот лежел на влезот во Куженкино, каде што полицијата поставила кордон, со неколку автомобили на специјалните служби паркирани во близина.
Business jet carrying 7 people and 3 crew members crashes in Russia's Tver region, northwest of Moscow. All onboard have died.
The plane reportedly belongs to Prigozhin's Wagner group, according to preliminary information. pic.twitter.com/CDWto5z6WZ
— Trung Hiên (@hien_trung2) August 25, 2023
На видеото кое го објави РИА Новости се гледа како авионот паѓа без едно крило. Жителка на Куженкина изјави дека во средата вечерта слушнала звук на авион во близина на нејзината куќа и дека тоа било „нешто како тресок, како истрел“.
– Потоа, одеднаш, експлозија. Погледнав нагоре и слушнав звук над мене. Авионот почна да се врти. Потоа се појави облак од чад и авионот почна да паѓа – рекла таа
Локалните жители изјавија дека виделе „печурка“ од црн чад што се издигнува од местото на несреќата. Многумина од нив пријавиле дека слушнале две експлозии непосредно пред несреќата.
Како изгледа кога авион е погоден од проектил?
Веднаш беа покренати неколку аргументи во прилог на теоријата дека авионот на Пригожин бил соборен од руска противвоздушна одбрана, како што се две експлозии слушнати од очевидци – лансирањето на два проектила на иста цел е стандардна практика која ја зголемува веројатноста за погодување на целта.
Исто така, ако некој има искуство во соборување на патнички авиони и подоцна прикривање на инцидентот, тоа се Русите. Меѓународната истрага покажа дека поранешни руски разузнавачи и сепаратистички лидер имале улога во соборувањето на летот 17 на Малезија ерлајнс (MH17) над источна Украина на 17 јули 2014 година.
Тоа беше голем „боинг 777“, за разлика од „Ембраер“ на Пригожин, но примерот на таа несреќа покажува што се случува со авион кога ќе биде погоден од ракета. Тоа првенствено ќе зависи од местото каде што проектилот погодил, така што поголем дел од леталото може да остане недопрен за време на падот. Во случајот со MH17, авионот беше погоден напред и таму претрпе најголема штета.
Авионот би можел да експлодира во воздух доколку ракетата навлезе во крилото за гориво, но тоа не се случи во случајот со MH17. Противвоздушните проектили, освен најновите, не го погодуваат директно авионот. Наместо тоа, тие имаат далечински осигурувач и во овој случај боевата глава експлодирала неколку метри подалеку од пилотската кабина, испраќајќи стотици фрагменти од шрапнели низ трупот. Крилата, патничкиот простор и опашката останале во воздухот најмалку една минута подолго пред да се разделат и да паднат на земја.
Ембраер на Пригожин остана речиси недопрен во воздухот, освен опашката и едното крило што се чинеше дека се откорнати, штета што можеше да биде предизвикана од удар на проектил. Авионот се запалил само кога удрил во земјата.
Меѓутоа, една работа мора да се случи кога авион ќе биде погоден од проектил и тоа е јасно видливо во примерот на MH17 – остатоците од авионот се карактеристично полни со дупки и гребнатини од шрапнели.
На фотографиите од остатоците од авионот на Пригожин не може да се забележат такви траги. На една слика од дел од авионот се гледа нешто како дупки, но резолуцијата на фотографијата е мала, па затоа е невозможно точно да се процени природата на патеките.
Авионот летал во близина на воздушните бази
Друг аргумент против „ракетното сценарио“ беше огромната висина на авионот. Според Flightradar24, авионот се искачил на височина од 28.000 стапки (повеќе од 8,5 километри) пред да се урне. Не сите системи за противвоздушна одбрана можат да соборат авион на таква височина.
Затоа, теоријата дека авионот бил нападнат со преносни противвоздушни ракетни системи (кои теоретски би можеле да ги користат диверзантите), па дури и од противвоздушни одбранбени системи со краток дострел, може веднаш да се отфрли. Во најмала рака, потребен е систем со среден дострел (на пр. BUK), кој треба да се наоѓа блиску до рутата по која лета леталото.
Bullet holes detected on Prigozhin's crashed Plane in Russia 2. #UkraineWar #UkraineRussianWar #Ukraine #ukrainecounteroffensive pic.twitter.com/b5O7qEk1K9
— Untold News (@Untoldnewsoff) August 23, 2023
Но, тоа беше токму случајот. Скај њуз идентификуваше повеќе воздушни бази и противвоздушни воени единици долж рутата на авионот. По должината на рутата по која лета авионот има два противвоздушни ракетни полка. Овие полкови се специјализирани за употреба на ракети од земја за уништување цели во воздухот.
Авионот летал и во близина на резиденцијата на Путин во Валдај, каде претходно биле поставени проектили земја-воздух. На рутата има и четири воздушни бази каде се сместени воени авиони и хеликоптери. Една од нив, воздухопловната база Хотилово, е на само 12 километри од местото на несреќата.
Како изгледа кога бомба експлодира во авион?
Метроџет лет 9268 беше меѓународен чартер патнички лет управуван од руската авиокомпанија Когалимавија. На 31 октомври 2015 година, Ербас А321-231 со лет експлодира над Синајскиот Полуостров на пат од Шарм ел Шеик до Санкт Петербург. Сите 224 патници и членови на екипажот загинаа, а причина за несреќата е вградена експлозивна направа.
Реконструкциите на оваа несреќа покажуваат како изгледа експлозијата во внатрешноста на авионот. Во овој случај, бомбата била скриена во делот на опашката. Авионот практично се преполовил на местото на експлозијата – предниот дел излетал нагоре пред да падне, а другиот потонал со голема брзина.
Значи, кога има експлозија во внатрешноста на леталото, тој генерално се распаѓа многу брзо, а остатоците се расфрлаат на поголема површина. Делови од авионот на Пригожин, наводно, биле пронајдени дури два километри од местото на несреќата, но самиот начин на кој авионот паднал речиси недопрен предизвикува сомнеж за ова сценарио.
Сепак, за споредба најчесто имаме примери на поголеми патнички авиони каде што багажникот се наоѓа во долниот дел. Во случајот со џетот Embraer Legacy 600, багажниот простор се наоѓа во задниот дел, па можно е сценарио во кое бомбата експлодирала на тоа место и ја предизвикала штетата што може да се види на достапните снимки.
Ваквите авиони не паѓаат сами
Руските власти соопштија дека ја истражуваат несреќата и вршат операции за пребарување.
– Брзо се спушти и остави зад себе многу чад. Значи, ова е авионот што гореше. И се чини дека недостасуваа некои структурни делови, аеродинамички површини. Ваквите авиони едноставно не паѓаат од небо без да се случи нешто многу необично – изјави за Си-Ен-Ен ветеранот од авијацијата Мајлс О’Брајан.
Ваков настан може да биде предизвикан од експлозија внатре или надвор од авионот, додаде О’Брајан – како што е експлозија на бомба или по удар на проектил.
Американците ја отпишаа ракетата
Портпаролот на Пентагон, Пет Рајдер, објави дека Вашингтон нема индикации дека авионот со Пригожин бил соборен со проектили земја-воздух.
– Оценуваме дека таквите информации се неточни – рече Рајдер и додаде дека раните американски проценки сугерираат дека авионската несреќа намерно била предизвикана од експлозија.
Прелиминарната проценка на американското разузнавање покажа дека авионот бил намерно соборен, соопштија американски и западни претставници.
The wing and landing gear of Prigozhin's business jet have been found, Russian media report.
They fell 3 kilometers from the crash site into the river Lodyzhenka, near the railway station Kuzhenkino. A few hundred meters from the place where the tail of the plane was found -… pic.twitter.com/ePAmANd6o7
— Anton Gerashchenko (@Gerashchenko_en) August 25, 2023
Ројтерс претходно објави дека Америка разгледува голем број теории за тоа што ја предизвикало падот на авионот на Пригожин и цитираше двајца американски официјални лица кои велат дека најверојатно бил погоден од ракета земја-воздух. Официјалните лица, кои сакаа да останат анонимни, нагласија дека информациите се се уште прелиминарни и не исклучуваат промена во проценката.
Да потсетиме, шефот на платеничката група Вагнер Евгениј Пригожин беше убиен во средата. Авионот во кој се наоѓал се урна во регионот Твер додека летал меѓу Москва и Санкт Петербург. На снимката објавена на интернет очигледно се гледа како малиот млаз повлекува чад пред да удри во земјата и да се запали.
Водечкиот истражувачки новинар за руски прашања, Христо Грозев, пред само 10 дена даде изјава во која прецизираше дека во рок од шест месеци или Пригожин ќе умре или ќе се случи нов државен удар.
Медиумите поврзани со Вагнер побрзаа да сугерираат дека руски противвоздушен проектил го соборил авионот.
Лидерот на Вагнер, Евгениј Пригожин и стана познат на светската јавност по улогата на неговата платеничка група во војната во Украина.