Само нешто повеќе од една недела пред изборите во Израел, американскиот претседател Доналд Трамп конечно му ја даде на израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху силната јавна поддршка по која тој долго време настојуваше.
Трамп во објава на социјалните мрежи го нарече Нетанјаху „голем премиер воин“, истакнувајќи дека му ја дава својата „целосна и безрезервна поддршка“.
Американскиот претседател истовремено навести и можност за обновување на непопуларната војна со Иран, која САД и Израел ја започнаа пред осум месеци, доколку Техеран не го промени своето однесување.
Нетанјаху брзо реагираше на објавата, заблагодарувајќи му се на Трамп за „огромната поддршка и заедничката работа“.
Поддршката дојде по период на неизвесност, во кој односите меѓу двајцата лидери беа проследени со несогласувања и напнатост.
Со години, во пресрет на изборите во Израел, билбордите со Нетанјаху и Трамп беа вообичаена слика покрај главните патишта низ земјата. На нив двајцата лидери позираа заедно со слоганот „Друга лига“. Но, помалку од две недели пред гласањето на 27 октомври, билбордите со Нетанјаху повторно се појавија без американскиот претседател.
Иако Трамп сè уште се појавува во дел од видеата наменети за кампањата на партијата Ликуд на Нетанјаху, неговото отсуство од изборните билборди се толкуваше како можен показател за заладените односи.
До неделата, Трамп избегнуваше јавно да го поддржи израелскиот премиер. Претходно овој месец, во интервју за „Тајм“, изјави дека повеќе не се меша во израелската политика. Во четвртокот, за „Њузмакс“, рече дека Нетанјаху би сакал тој да се вклучи во изборите, но повторно не даде директна поддршка.
На прашањето дали му верува на Нетанјаху, Трамп одговори: „Не му верувам никому во светот на политиката“.
Затегнати односи поради војната со Иран
Трамп беше дел од изборните кампањи на Нетанјаху уште од 2013 година, кога како бизнисмен и телевизиска личност ги повика Израелците да гласаат за него. По доаѓањето во Белата куќа во 2017 година, американскиот претседател му даде на израелскиот премиер низа политички отстапки.
Меѓу нив беа признавањето на израелскиот суверенитет над окупираната Голанска Висорамнина во 2019 година и претставувањето на американскиот план за решавање на израелско-палестинскиот конфликт во јануари 2020 година.
Сепак, во изминатата година односите меѓу двајцата лидери се соочија со сериозни предизвици. Нетанјаху преземаше потези што предизвикаа незадоволство кај Трамп, вклучително и воени операции во Либан и Газа што ги поткопувале американските напори за постигнување мир.
Според извори запознаени со разговорите меѓу двајцата лидери, Трамп му замерувал на Нетанјаху за одредени израелски воени операции и го предупредувал дека ја губи поддршката меѓу Американците. Во Белата куќа постоело и мислење дека израелскиот премиер се обидува да ја продолжи војната со Иран за да ја зајакне сопствената политичка позиција пред изборите.
Дополнителен проблем претставувало и незадоволството на израелската јавност од примирјето со Иран и последователниот меморандум за разбирање. Договорот беше особено непопуларен меѓу десничарските гласачи, а дел од поддржувачите на Нетанјаху јавно го критикуваа Трамп.
Истражување на Институтот за политики на еврејскиот народ од јули покажало дека само седум проценти од Израелците имаат голема доверба дека Трамп ќе постапува правилно во односите меѓу САД и Израел, додека 45 проценти воопшто немале доверба во него.
Поддршката на Трамп веќе не е пресудна?
Промената во расположението на израелската јавност се одразила и врз политичката стратегија на Нетанјаху. Според извори од Ликуд, поддршката од Трамп повеќе не се смета за толку пресудна како во претходните изборни циклуси.
И опозицијата во Израел ја следи ситуацијата со помала загриженост отколку во минатото. Според еден висок опозициски претставник, пред една година нивниот табор се обидувал да спречи Трамп јавно да го поддржи Нетанјаху, додека сега влијанието на таквата поддршка е значително помало.
Во меѓувреме, анкетите укажуваат на тешка политичка позиција за израелскиот премиер. Трамп претходно беше прашан за неговиот водечки ривал и изјави дека не слушнал лоши работи за него, но додаде дека Нетанјаху не треба да биде потценет.
Можно обновување на нападите врз Иран
И покрај јавната дистанца, израелски извори тврдат дека двајцата лидери неодамна разговарале за можноста за обновување на нападите врз Иран. Според израелски безбедносни извори, подготовките за таква операција се во тек, но конечната одлука зависи од Трамп. Засега не е јасно кога би можело да дојде до евентуална ескалација, особено поради претстојните среднорочни избори во САД.
Нетанјаху ги отфрли сугестиите дека сака да ја засили војната пред изборите. Во изјава за израелското Армиско радио рече дека таков развој не му одговара и дека не би бил добар за Израел. Тој додаде дека, доколку Иран повторно испука ракети кон Израел, неговите политички противници ќе го обвинат него.
Во меѓувреме, поддршката на Трамп доаѓа во момент кога американското јавно мислење за Израел значително се влошува. Според повеќе анкети, просечната нето-поволност на Израел кај американската јавност паднала од плус 51 поен во јули 2018 година на минус 16 поени во јули 2026 година.
Тоа укажува дека односите меѓу Вашингтон и Ерусалим, како и нивното влијание врз изборната кампања на Нетанјаху, остануваат неизвесни и политички чувствителни.