Сè започнало некаде во средината на 60-тите. Мафијата во САД во тоа време била толку моќна и поврзана со разни институции што никој ништо не можел да им направи. Едноставно, никој не сакал да сведочи против нив, бидејќи луѓето знаеле што ги чека ако се случи тоа… Бројот на убиени покајани сведоци и членови на нивните семејства рапидно растело и државата морала да најде одговор…
Програмата за заштита на сведоци во САД ја започнал Џералд Шур во 1970 година, кој набрзо сфатил дека речиси секој човек има своја цена… Инспирацијата за целата програма на Шур дојде по случајот со Џо Валачи. Овој член на мафија од 1963 година ги галванизирал своите шефови во замена за обезбедување затвор.
И ако луѓето се спремни да „издаваат“ поради она што треба да им се гарантира, а тоа е безбедноста во затвор, тогаш сите се подготвени да признаат во замена за „нов почеток“, сигурно си помислил Шур, кој напиша и книга за неговите децении во првите редови на оваа програма.
Во книгата тој признал дека дури 95 отсто од корисниците на оваа програма имаат криминално минато, но дека тоа е цена која вреди да се плати за поголема безбедност.
Тој не прецизира дека на луѓето им „простиле“ во замена за нивните информации, но се шпекулира дека меѓу корисниците на програмата има убијци, киднапери …
И сега сигурно се прашувате, како сето тоа изгледа и започнува…
Па, се договоривте со државата, која оцени дека вашите информации се вредни и корисни. Првиот чекор е да се оди во „центарот за ориентација“, каде што се проверува менталното и физичкото здравје на учесниците, а потоа тие треба да направат интервјуа со владини агенти. Целта на овие интервјуа е подобро да се проучат слабите и силните страни, акцент… Најмногу да се дознае што повеќе за поединецот за да се постави на соодветна локација.
Како дел од овие разговори, тие го добиваат и прашањето „Каде би сакале да живеете?“, а ако кажат одредена локација, владата се погрижува да го добијат токму спротивното од она што го барале, пример доколку сакале Њујорк, тие биле испратени во Мајами.
„Доколку се спремни да ни кажат каде би сакале да живеат, тогаш многу е можно веќе претходно да ја споделиле оваа информација со некого и со тоа да се доведат во опасност. Отсекогаш се внимавало да не се пратат некаде каде што ќе има „риби на суво“. Ако се навикнати да живеат во голем град, тогаш ќе ги сместиме во голем град, а ако пораснале во рурална средина, тогаш ќе завршат во слична средина“ – објаснил Шур.
„Еден од условите е дека мора да ветат дека ќе живеат нормален живот и ќе се држат настрана од криминалот“, објаснил Шур во својата книга, а имал подготвен одговор на критиките дека не треба да им се верува на зборовите на криминалците.
„Дури 90 проценти од случаите во кои вакви сведоци даваат исказ на суд резултираат со осудителна пресуда. Покрај тоа, повеќето засекогаш го напуштаат светот на криминалот. Само околу десет отсто од нив повторно завршуваат во затвор. Надлежниот шериф цело време ја знае нивната локација и идентитет“ – објаснил тој.
Те праќаат на друго место, државата ти дава нов идентитет, нови документи и шанса да почнеш одново. Во одредени ситуации, државата на учесниците им плаќала и шест месеци „џепарлак“ во висина на просечната плата во сојузната држава, за да имаат пари пред да се снајдат.
Порано државата плаќаше и пластична хирургија за учесниците во програмата. Но, не беа сите операции за да се прикрие идентитетот… Во доцните 1970-ти, мафијашот Аладена Фратиано се согласи да сведочи против врвот на криминалната организација, а за возврат државата и плати на неговата сопруга за операција за зголемување на градите.
Во друг случај, на еден маж му била платена операција на пенисот. Не затоа што некој би го препознал, туку за да му ја подобри самодовербата… Ова беше практика до 90-тите години, кога државата престана да ги плаќа овие трошоци, но сепак, доколку тоа го сакаат „клиентите“, ќе се договорат за лекување од безбеден специјалист.
Некои луѓе кои влегуваат во програмата за заштита избираат да го остават своето име, што не е забрането, а им е дозволено да комуницираат и со семејствата што ги оставиле, но само преку официјални канали организирани од државата.
Џералд Шур, кој почина минатата година, во едно интервју го раскажа најчудното барање што го добил.
„Еден човек кој влезе во програмата, ме замоли да ја земеме и неговата нова девојка, односно и таа да влезе во програмата со него. Дома имал жена која не сакал да ја земе со себе, од која сакал да се разведе, па се надевал дека некој ќе ја убие и на тој начин ќе му ги реши сите проблеми“ – рекол тој.
