Светската здравствена организација (СЗО), Европскиот центар за превенција и контрола на болести (ECDC) и регионалните здравствени системи во Африка прогласија состојба на висока тревога поради новата епидемија на ебола што ги опустошува Демократска Република Конго и Уганда. Ситуацијата е оценета како „итна ситуација од меѓународна загриженост“, со повеќе од 300 сомнителни случаи и најмалку 88 смртни случаи потврдени досега, додека некои официјални извори од Конго наведуваат дека бројот на смртни случаи веќе надминал 134.
Генералниот директор на СЗО, Тедрос Аданом Гебрејесус, изрази длабока загриженост за брзината на ширење на вирусот, додека САД веќе воведоа привремена 30-дневна забрана за влез за патниците што доаѓаат од Демократска Република Конго, Уганда и Јужен Судан.
Експертите на ECDC истакнуваат дека три фактори се клучни за сегашната криза. Првиот е фактот дека епидемијата е откриена релативно доцна, што укажува дека вирусот се шири „под радарот“ долго време. Затоа, постои оправдан страв дека бројот на заразени лица е значително поголем од официјално пријавениот.
Друг фактор е географската недостапност. Епидемијата е лоцирана во покраината Итури, на повеќе од 1.000 километри од главниот град Киншаса. Лошата патна инфраструктура и постојаните судири меѓу вооружените групи во овој рударски регион драстично ја комплицираат работата на хуманитарните и медицинските тимови на терен.
Третата, можеби најалармантна причина, е самиот сој на вирусот. Станува збор за реткиот сој Бундибугио, за кој, за разлика од попознатиот сој од Заир, во моментов нема одобрена вакцина или специфични лекови. Овој сој последен пат е регистриран во 2012 година, а неговата непредвидливост претставува нови предизвици за научниците.
Што треба да знаете за еболата?
Еболата е ретка, но исклучително смртоносна вирусна инфекција. Инкубациониот период трае од два до 21 ден, по што се јавуваат ненадејно покачување на температурата, болки во мускулите, главоболка, дијареја и општа исцрпеност. Во потешки фази, може да се појави внатрешно и надворешно крварење.
Вирусот е многу заразен и се пренесува преку директен контакт со крвта, телесни течности или ткива на заразени лица (живи или починати).
Исто така е можно да се заразите преку контаминирани предмети, како што се постелнина или медицински игли, како и преку контакт со заразени диви животни, како што се мајмуните.
Иако вирусот не се пренесува преку капки како грипот, на медицинскиот персонал му се препорачува да користи целосна заштитна опрема поради ризикот од контакт со заразен материјал.
Сепак, експертите се согласуваат дека нема причина за паника во европските земји, вклучително и Србија, од две клучни причини: нема директни летови од погодените региони, а плановите за подготвеност за управување со потенцијално сомнителни случаи на аеродромите беа воспоставени пред неколку години.
Предизвици во борбата
Прогласувањето вонредна состојба од страна на СЗО е првенствено насочено кон мобилизирање на донатори. СЗО веќе одобри 3,9 милиони долари средства за итни случаи, додека САД издвоија 13 милиони долари помош. Сепак, искуството со претходните епидемии (како што е вирусот Mpox од 2024 година) покажува дека меѓународната помош честопати бавно стигнува до оние на кои им е најпотребна.
Во моментов, организации како што се УНИЦЕФ, „Лекари без граници“ и Црвениот крст работат на терен, фокусирајќи се на надзор на границите, безбедни погреби и обезбедување ресурси во областите на Конго погодени од војна.
Додека техничките тимови на СЗО брзо ги разгледуваат експерименталните вакцини кои би можеле да влезат во клинички испитувања, клучната битка останува на терен – спречување на ширењето на вирусот преку порозните граници со Уганда и Јужен Судан.