Многу луѓе во Европа се соочуваат со недостиг на лекови во мртва зима кога вирусите не напаѓаат. Ова го пишува „Политико“.

Земјите од ЕУ пријавуваат сериозни проблеми во снабдувањето со важни лекови од крајот на 2022 година. Колку е лоша состојбата и што е направено?

Студијата покажува дека речиси четвртина од 29 европски земји – од ЕУ, Турција, Косово, Норвешка и ЗНД – имаат недостиг од 600 лекови. 20 проценти пријавиле недостиг од 200-300 лекови. Три четвртини од земјите рекоа дека недостигот е поголем оваа зима отколку пред една година. Во 4 земји, недостигот е поврзан и со смртни случаи.

Сликата станува јасна од податоците на регулаторите. Белгиските власти пријавуваат дека недостигаат речиси 300 лекови, Германија 408, Австрија 600. Италија има најголем број лекови кои не можат да се најдат во аптеките – 3.000, од ​​кои многу се различни варијанти на еден, а исто така и лекови.

Кои лекови исчезнаа?

Антибиотиците – особено амоксицилинот, кој се користи за респираторни инфекции – имаат намалени залихи. Тешко е да се најдат и други видови лекови – сируп за кашлица, детски парацетамол или за висок крвен притисок.

Што се случува?

Недостигот е резултат на зголемената побарувачка и намалената понуда.

Сезонските инфекции – грип и респираторен вирус – започнале порано и се потешки од вообичаеното. Покрај тоа, постои невообичаена преваленца на болести на грлото кај децата. Експертите сметаат дека тоа е поврзано со слабиот имунолошки систем, бидејќи поради заклучувањето не ги препознава секојдневните вируси. Ова ги изненади фармацевтските компании.

Влијание имаа и инфлацијата и енергетската криза.

Минатата година, Centrient Pharmaceuticals, холандски производител на активни фармацевтски состојки, рече дека нејзината фабрика произведува четвртина помалку производство отколку во 2021 година поради високите трошоци за енергија. Во декември, InnoGenerics, друг холандски производител, доби владина помош да ја одржи својата фабрика во живот откако прогласи банкрот.

Други фактори се недостигот на суровини или ограничувањата во производниот капацитет.

Како реагираат владите?

Некои земји го замрзнуваат извозот за да ги заштитат домашните залихи. Во ноември, грчкиот регулатор за лекови ја прошири листата на лекови забранети за препродажба во други земји. Романија привремено го прекина извозот на одредени антибиотици и лекови против болки за деца. Минатата недела Белгија објави декрет со кој им дозволува на властите да го запрат извозот во случај на криза.

Овие мерки може да имаат несакани ефекти. Во писмото од европската комесарка за здравство Стела Киријакидес до грчкиот министер за здравство Танос Плеурис побара од него да размисли како забраните ќе влијаат на трети земји. „Земјите-членки мора да се воздржат од преземање мерки на национално ниво кои би можеле да влијаат на внатрешниот пазар на ЕУ и да го спречат пристапот до лекови за оние на кои им треба во другите земји-членки“, напиша Киријакидес.

Германската влада размислува да го промени законот за да ги олесни барањата за јавни набавки кои во моментов ги принудуваат здравствените осигуреници да купуваат лекови таму каде што се најевтини, концентрирајќи ги залихите во рацете на неколку од најконкурентните производители. Новиот закон ќе принуди лековите да се купуваат од повеќе добавувачи, вклучувајќи ги и поскапите, за да се обезбеди сигурност на снабдувањето. Холандија неодамна воведе закон со кој се бара од продавачите да чуваат залиха шест недели за да го надминат недостигот. Слични правила беа предложени од шведската влада.

Панел на Европската агенција за лекови (ЕМА) препорача правилата да се либерализираат за да им се овозможи на аптеките да продаваат апчиња или поединечни дози на лекови. Во Германија, претседателот на Германското лекарско здружение дури повика на создавање на неофицијални банки за лекови, каде што луѓето би можеле да им дадат несакани лекови на оние на кои им е потребна. И во Франција и Германија, фармацевтите почнаа да произведуваат свои лекови, иако тоа веројатно нема да помогне со оглед на обемот на недостигот.

Во Бугарија беше одлучено да се извезуваат лекови само доколку има стопроцентна достапност. На листата на лекови забранети за извоз ќе бидат вклучени сите оние чијашто достапност на пазарот паѓа под 100%. Досега забраната за извоз се воведуваше кога залихите паднаа под 65%.

Министерството за здравство предлага и двојно да се зголеми периодот на следење на лековите од шест месеци на една година.

„Има седум препораки во ревизијата на „Информативна служба“, дадена лани на инсистирање на проф. Асена Шербезова. Од сите, таа имплементирала само еден – ја смени формулата во Специјализираниот електронски систем за следење и анализа на медицински производи (SESPA). Така Меџидиев повторно ја обвини својата претходничка проф. Асена Шербезова за кризата со дрогата. Министерот веќе пред неколку месеци навести дека формулата што се користи за следење на достапноста на лековите е погрешна и дека се потребни законски измени. Минатата недела д-р Меџидиев за прв пат директно ја обвини Шербезова за „погрешни постапки“.

„Од 400 мониторирани лекови за евентуален недостиг, тие се намалени на 60. А во моментов се прашуваме како да ја вратиме контролата“, рече тогаш Меџидиев. Не задоцни и одговорот од поранешниот министер за здравство, кој писмено изјави дека одлуката за промена на формулата не е резултат на моментално расположение, грешка, туку врз основа на сознанијата од извештајот на „Информативна служба“.

„Нема земја во ЕУ каде што е толку недвосмислено, тенденциозно и популистичко во „погодни“ моменти да се игра на тенката нишка од нервите на луѓето, користејќи го проблемот со недостигот на лекови, создавајќи „виновници“ кои ќе се понудат за цуцла додека ја крие интелектуалната и административната слабост (или можеби интерес) за сеопфатно решение на проблемот кое би било одржливо со текот на времето“, напиша и Шербезова.

Може ли ЕУ да се справи со оваа криза?

Теоретски, ЕУ треба да биде поподготвена од кога било да се справи со кризата во целиот блок, коментира „Политико“. Неодамна го подобри своето законодавство за справување со заканите по здравјето, вклучувајќи го и недостатокот на фармацевтски производи. ЕМА доби проширени овластувања за следење на недостигот на лекови. Создадена е и целосно нова единица, Управата за здравствена подготвеност и одговор при итни случаи (ХЕРА), со моќ да купува лекови за целиот блок.

Но, досега тоа не се случува. За да функционира ХЕРА, најмалку четири земји од ЕУ мора да се приклучат на програмата за купување, но ниту една земја сè уште не побарала да ја активира процедурата, рече портпаролот на ЕУ. Ова можеби не е изненадувачки. Обидите да се координираат набавките на поевтини лекови за време на пандемијата беа толку бавни и бирократски што земјите се откажаа, претпочитајќи самите да купуваат на отворен пазар.

Работната група на Европската агенција за лекови за недостиг може да одлучи во четврток дали ќе и препорача на Комисијата да го прогласи недостигот на лекови за „голем настан“ – термин што ќе предизвика одредени (ограничени) активности низ ЕУ. Групата за недостиг на ЕМА ќе има моќ да бара податоци за залихите на лекови и производствениот капацитет од добавувачите и да издава препораки како да се намали недостигот.

Но, сепак не сите се согласуваат дека ситуацијата е толку лоша.

Зборувајќи пред здравствениот комитет на Европскиот парламент, највисоката здравствена функционерка на Комисијата, Сандра Галина, рече дека ја отфрла идејата за огромен недостиг и дека постојат алтернативни лекови кои можат да се користат.