Феноменот на фалсификување не е нешто ново и е познат многу долго време. Сепак, поради зајакнувањето на трговијата на глобално ниво, фалсификувањето стана значаен глобален проблем. Поточно, според извештајот на Канцеларијата за интелектуална сопственост на Европската унија, фалсификуваната стока предизвикува штета на многу индустрии во износ од 16 милијарди евра и елиминира речиси 200.000 работни места годишно во Европа.
Извештајот покажува и дека Германија е една од земјите на ЕУ најмногу погодени од фалсификувани играчки и облека, додека Франција е најпогодена во козметичкиот сектор.
Што точно се фалсификувани производи?
Од правен аспект, фалсификуваната стока е стока во комерцијален промет што била означена со трговска марка или ознака за географско потекло или ознака на потекло без овластување на носителот на правото. Тоа значи дека или не е произведен од носителот на правата или тој не го одобрил таквото производство.
А кои се последиците за пазарот, како лажните производи влегуваат во земјата, какви се последиците по здравјето на луѓето и кои сектори и индустрии се особено ранливи на фалсификување, изјави Нинослав Бабиќ, виш советник во Централната управа на хрватската Царинска управа.
Опасности за кои често не сме свесни
Последиците од фалсификувањето за пазарот се несомнено големи. Бабиќ го потврдува тоа и додава дека овие последици се однесуваат на производителите, но и на сите легални учесници во дистрибутивниот синџир – регионални или национални дистрибутери, трговски претставници, трговци на големо и, конечно, трговци на мало.
– Како што производителот „живее“ од производите што ги произведува, така и сите алки на легалниот дистрибутивен синџир „живеат“ од производите што ги дистрибуираат или продаваат. Колку повеќе алки има, и колку е поорганизиран и покомплексен синџирот, толку е поскап производот. Поради фалсификување, сите тие губат дел од законските приходи во нивниот бизнис. Производителите кои користат права на интелектуална сопственост, а особено оние кои тоа го прават интензивно (оние кои користат неколку различни права на интелектуална сопственост во нивниот бизнис – на пример трговска марка и индустриски дизајн…), се свесни дека само квалитетот, атрактивен дизајн и усогласеноста со сите регулативите можат да обезбедат добра позиција на пазарот – вели Бабиќ на почетокот.
Ваквиот начин на водење бизнис неминовно го поскапува производството, што секако влијае и на цената на производот. Искуството не учи, додава соговорникот, дека фалсификаторите не се грижат за квалитетот, а особено не за безбедноста на производите.
– Има фалсификатори кои се обидуваат да копираат некој популарен производ, а тоа е особено видливо кога копираат производи од модната индустрија, па се трудат материјалите, боите, кроевите и конечниот изглед да бидат што повеќе слични на оригиналниот производ што го копираат. . Има и такви чија цел не е да копираат одреден производ, туку едноставно да стават ознаки на бренд на нивните евтини и неквалитетни производи, само затоа што се свесни дека полесно ќе го продаваат својот лош производ. Но и двајцата имаат заедничко пазарно мото: да се заработи што повеќе со што е можно пониски трошоци, на сметка на квалитетот и безбедноста – објаснува Бабиќ.
– Доколку при увозот не постои сомнеж дека стоката е фалсификувана и таа ја помине постапката за царинење, на почетокот (во моментот на увозот) ќе се наплати помал износ на ДДВ отколку што би се наплатило на истиот износ оригинална стока. Сепак, поголеми загуби за државниот буџет всушност се случуваат потоа бидејќи фалсификуваната стока, откако ќе се оцарини за увоз, најчесто се дистрибуира преку канали каде што не се наплаќа ДДВ. Под тоа мислам на продажба на штандови во туристички центри, маркети и саеми, продажба од чанти или багажници, продажба преку огласи, како и преку социјалните мрежи – вели Бабиќ.
Последици за потрошувачите
Но, кога станува збор за последиците по потрошувачите, за кои често не се ни свесни, тогаш зборуваме за негативни последици по здравјето и безбедноста. Имено, сите производи кои ги внесуваме во организмот (храна, пијалоци, додатоци во исхраната и лекови) и кои ги ставаме на телото (производи за нега на тело, козметика, парфеми, лекови во вид на лосиони и креми и сл.) можат да ги имаат штетен ефект врз здравјето.
– Докажано е дека фалсификуваната стока не поминува никакви тестови за квалитет и не ги задоволува стандардите. Овде зборуваме за машини и алати, делови за моторни возила, технички уреди, играчки… Само замислете колкава е опасноста од ракување со фалсификувана моторна пила, возење автомобил со фалсификувани влошки за сопирачките или играње со играчка која е обоена со боја која содржи олово или изработена од материјал кој содржи некои други штетни компоненти или за кој не се добро прикачени мали делови – предупредува соговорникот.
Кој навистина има корист од фалсификувањето?
– Производителите на фалсификувана стока, како и нивните дистрибутери, не се ништо повеќе од криминалци кои со продажба на фалсификувана стока се стекнуваат со значителна противправна финансиска добивка. Потсетувам дека увозот на фалсификувана стока е прекршок, а во одредени околности и кривично дело за кое во Хрватска е предвидена затворска казна од 3 години – додава тој.
Што најчесто се фалсификува?
Прекуграничниот сообраќај на стоки во Хрватска го контролира Царинската управа постапувајќи според низа прописи, вели Бабиќ и додава дека понекогаш идентификацијата на фалсификатите е посебен предизвик.
– Има многу елементи кои ни покажуваат дека веројатно се работи за фалсификувани производи. Овде се фокусираме на квалитетот на стоката, материјалите, боите, изгледот, доработката… Кога зборуваме за надзор на стоката што е пуштена во промет, тогаш ситуацијата е малку полесна бидејќи најголемиот дел од брендираната стока не се се продаваат преку некои канали. Ако, на пример, на штанд покрај плажа најдеме на продажба дизајнерска чанта или рачен часовник од реномирана марка, веднаш ни е јасно дека е фалсификувана – вели тој.
А на прашањето што е најфалсификувано, Бабиќ јасно вели – се. Згора на тоа, ниту еден производствен сектор не е поштеден од фалсификување.
Сепак, најекспонирани се производителите на стоки за широка потрошувачка, потоа модната и спортската индустрија, производителите на козметика и парфеми, индустријата за играчки и забава, производителите на техничка стока, фармацевтската индустрија…