Денес ја славиме Лазарова сабота, која децата со особено нетрпение ја очекуваат.
Лазарова сабота се празнува точно осум дена пред Велигден, во пресрет на Цветници. Се празнува во спомен на праведниот Лазар, Христов следбеник, кој Божјиот Син го воскреснал од мртвите.
Многу обичаи и ритуали се поврзани со овој ден, а еден од најубавите е обредната поворка позната како лазарица.
Оваа поворка некогаш била позната низ цела Србија. Како и празникот, легендата ја врза за царот Лазар. Се зборувало дека поворката ја вовел српскиот цар и дека обичајот се одржувал секоја година, на неговиот именден: Лазарова сабота.
Лазарици е женска поворка. Бројот на учесници често варира: Во некои области има две, три, а во некои групи во групи од 10 или повеќе.
Групата беше претежно составена од девојки кои беа подготвени да се венчаат. За нив учеството во лазарици било своевидна иницијација. Тоа било можност да се претстават во селото како возрасни и подготвени да се венчаат. Обичај било, ако девојката не се омажи, треба да учествува во лазарици најмалку три пати.
Доколку не го направи тоа, се веруваше дека ќе ја снајде некаква несреќа.
Лазарис имаше поделени улоги. Главни беа Лазар и Лазарица. Лазар беше девојка облечена во машки костум и вооружена со стап, меч или режа. На главата имала капа украсена со цвеќиња и пердуви. Лазарица носела свечена женска облека, а главата ја покривала со бела марама или тенок превез, за да не и се гледа лицето.
Останатите учесници, исто така, биле свечено обучени, а водачот често ја придружувал поворката, бранејќи ги девојките од агресивни млади момчиња.
Лазарите отсекогаш долго и внимателно се подготвувале за својот настап. Понекогаш овие подготовки траеле неколку недели.
Поворката се движела на денот на празникот во мугрите. Се одело од куќа до куќа. Пред секоја куќа Лазар и Лазарица играле посебно оро, а останатите учесници ги придружувале со песна во која ги изразиле своите желби за среќа и напредок на куќата и семејството.
Песните се прилагодени на конкретни околности, одредена куќа или личност. Имаше песни посветени на девојките за брак, младенците, трговците, кметовите, малите деца, трудниците…
Лазарите со некои песни ги растерале злите сили, особено змиите, кои биле голема опасност во тој период од годината. На пример:
„Бега змијата на пазарот, Еве го свети Лазар, И носи тава, ќе ти ја скрши главата“.
Кога лазарите си ја вршеле работата, семејството им давало храна, најчесто јајца.
Затоа, Лазарика магично донесе среќа и ги растера злите сили. Многумина веруваа дека учесниците во поворката имале некоја посебна моќ во тоа време. Тоа се однесуваше и на нивната опрема, па семејството често барало да добие дел од гардеробата.
Според општото мислење, моќта на учесниците во поворката може да биде опасна. Затоа кон лазарите се постапуваше со претпазливост. Не смееле да ги поздрават на празен стомак, не смееле да влезат во куќата, ниту пак да пеат под покривот на куќата.
Доколку се случеше семејството да им одбие подароци, лазарите можеа да се „расцепат“ со посебна песна, односно да ги откажат сите искажани желби. Тогаш ништо добро нема да ги чека негостопримливите домаќини.
