Податоците на европската статистичка служба отвораат простор за поинакво гледање на демографските предизвици во земјава. Иако иселувањето и стареењето на населението остануваат сериозни проблеми, Македонија сè уште располага со релативно висок удел на жители во работоспособна возраст, што може да биде основа за економски раст доколку се искористи соодветно.
Според најновиот извештај на „Евростат“, 59,5 проценти од населението во Македонија е на возраст од 20 до 64 години, додека просекот во Европската Унија изнесува 58,3 проценти. Разликата од 1,2 процентни поени укажува дека земјава сè уште има демографски потенцијал што може да придонесе за поголема економска активност, инвестиции и зголемување на продуктивноста.
Сепак, самиот број на луѓе во работоспособна возраст не е доволен показател за економската сила на една држава. Клучно е колку од нив се вработени, какви квалификации поседуваат и колкава додадена вредност создаваат со својата работа.
„Бројката од 59,5 проценти не кажува колку од овие луѓе работат, колку активно бараат работа, какво образование имаат, колку часови работат или колкава економска вредност создаваат“, посочува аналитичар со долгогодишно искуство во македонскиот Завод за статистика.
Според него, старосната група од 20 до 64 години е важна за анализите на пазарот на трудот, но таа претставува потенцијална, а не целосно активирана работна сила. Затоа, наместо фокусот да биде само на бројот на жители, економските политики треба да се насочат кон подобро искористување на постојниот човечки потенцијал.
Полошкиот Регион со најголем удел на работоспособно население
Демографската слика не е иста во сите делови на земјава. Според регионалните податоци наведени во анализата, најголем удел на население на возраст од 20 до 64 години има Полошкиот Регион, со 61,6 проценти. Најнизок удел е забележан во Скопскиот Регион, каде што оваа возрасна група сочинува 58,3 проценти од населението.
Овие разлики покажуваат дека демографските предизвици имаат и регионална димензија. Поради тоа, мерките за економски развој не би требало да бидат исти насекаде, туку да се приспособуваат на локалните потреби, миграциските движења, образовната структура и можностите за вработување.
Во зависност од регионот, приоритет може да биде привлекувањето инвестиции, подобрувањето на образованието и преквалификацијата, развојот на инфраструктурата или создавањето услови за младите да останат во своите места.
Стареењето на Европа може да биде и можност и ризик за Македонија
Податоците на „Евростат“ покажуваат дека во 39 региони во Европската Унија најмалку 63 проценти од населението е на возраст од 20 до 64 години, додека во 189 региони уделот е под 55 проценти. Регионите со понизок удел се претежно рурални подрачја, меѓу кои делови од Португалија, Франција, источна Германија, Бугарија, Грција и нордиските земји.
Стареењето на населението и недостигот од работници во одделни сектори претставуваат предизвик за европските економии. За Македонија, тоа може да отвори можности за привлекување инвестиции и вклучување во производствените и услужните синџири на европските компании, особено поради географската близина до европскиот пазар.
Но, истовремено постои и ризик од дополнително иселување на домашната работна сила, доколку странските пазари понудат подобри плати и услови за работа.
Затоа, според соговорникот, поволната старосна структура сама по себе не гарантира економски успех. Неопходно е таа да биде придружена со инвестиции во знаење, вештини и технологија.
Повисока продуктивност наместо конкуренција со ниски плати
Една од главните задачи за македонската економија е создавање квалификувана работна сила што ќе може да произведува производи и услуги со повисока додадена вредност.
Тоа подразбира подобро образование, поквалитетна стручна подготовка, дигитални знаења, технички и инженерски компетенции, менаџерски вештини, познавање странски јазици и способност за работа со нови технологии.
Особено важно е поврзувањето на образовниот систем со реалните потреби на компаниите. Самото стекнување диплома не е доволно доколку знаењата и вештините не одговараат на барањата на пазарот на трудот.
Покрај тоа, потребни се поголема вклученост на жените во работната сила, активирање на младите што не се вработени, преквалификација и доживотно учење, како и подобро искористување на потенцијалот на повозрасните работници.
Соговорникот ја нагласува и потребата од посилна борба против сивата економија, како и од поголеми вложувања на компаниите во автоматизација, софтвер, производствени процеси и подобро управување.
Демографскиот потенцијал треба да се претвори во економски капитал
Иако Македонија се соочува со намалување на населението и негово постепено стареење, актуелната старосна структура сè уште остава простор за поголема економска активност.
Следните години може да бидат важен период за подобрување на продуктивноста, зголемување на извозот и создавање подобро платени работни места. За тоа, според анализата, потребни се и подобри услови за враќање на граѓаните што заминале во странство, како и можности за странските компании и работници да придонесат во домашната економија.
Податокот дека 59,5 проценти од населението е на работоспособна возраст затоа треба да се гледа како почетна позиција, а не како конечен економски резултат.
Главниот предизвик за Македонија не е само да го зачува бројот на луѓе што можат да работат, туку да создаде услови тие да бидат поквалификувани, попродуктивни и подобро платени. Само така демографскиот потенцијал може да стане долгорочна конкурентска предност на домашната економија.