Дроновите, електронското војување и брзата обработка на разузнавачки податоци стануваат сè поважен дел од модернизацијата на војските на Балканот. Искуствата од Украина и Блискиот Исток покажуваат дека тенковите, авионите и артилеријата остануваат значајни, но нивната ефикасност сè повеќе зависи од извидувањето, сигурните комуникации и заштитата од беспилотни летала.
За земјите со ограничени воени буџети, дроновите отвораат можности за набљудување и дејствување со помали трошоци. Истовремено, тие создаваат нови ризици: релативно евтино летало може да оштети или уништи многукратно поскапа опрема.
Предизвикот за регионалните армии затоа не завршува со набавката. Потребни се обучени оператори, одржување, поврзување со командните структури и комуникации што ќе функционираат и при електронско попречување.
БиХ: Најавени набавки и административни пречки
Босна и Херцеговина се соочува со ограничени средства, постара опрема и сложени процедури за модернизација. Според доставената анализа, најавената турска донација на два дрона „Бајрактар ТБ2“ сè уште не била реализирана во моментот на нејзиното пишување, поради обврски поврзани со ДДВ и увозот.
Во текстот се наведува дека е испорачан турскиот систем „Кангал“, наменет за одбрана од дронови. Се посочува и најавеното производство на беспилотни летала во компанијата БНТ ТМиХ од Нови Травник.
Воведувањето нови системи би ги подобрило капацитетите, но нивната практична вредност ќе зависи и од обуката, логистиката и долгорочното одржување.
Хрватска: Набавки и соработка со сојузниците
Хрватска кон крајот на 2024 година потпиша договор за набавка на шест беспилотни летала „Бајрактар ТБ2“, заедно со командна опрема, копнени станици, симулатор и обука. Во анализата се посочува и користењето на израелскиот систем „Орбитер 3Б“ за извидување и надзор.
Паралелно се зголемува интересот за помали ФПВ-дронови, со кои операторот управува преку слика од камерата на леталото. Комбинирањето различни типови дронови овозможува извршување задачи на различни растојанија и нивоа.
Членството во НАТО и ЕУ ѝ обезбедува на Хрватска дополнителни можности за заедничка обука, усогласување на процедурите и размена на информации.
Србија: Домашен развој и набавки од повеќе партнери
Србија комбинира увоз на воена технологија со развој на сопствени беспилотни системи. Меѓу нив се кинеските извидувачко-борбени дронови ЦХ-92А и ЦХ-95, домашниот „Пегаз“, како и ударните дронови „Комарец 1“ и „Комарец 2“.
Во областа на противдронската заштита, во 2024 година јавно беше прикажан рускиот систем „Репелент“, наменет за откривање и електронско попречување на беспилотни летала.
Домашното производство може да биде значајно за побрза поправка и замена на изгубената опрема. Сепак, од јавно претставените системи не може целосно да се процени опфатот на заштитата на воените единици.
Сателитските податоци и противдронската одбрана остануваат предизвик
Важен дел од современото војување е и пристапот до сателитски снимки, кои помагаат во следењето на движењата, инфраструктурата и промените на теренот. Регионалните армии во голема мера зависат од комерцијални услуги, партнерски договори и меѓународна соработка.
Северна Македонија, Црна Гора и Словенија можат дел од ограничувањата на сопствените капацитети да ги надополнуваат преку соработката во НАТО. Но, пристапот до сојузнички механизми не ја отстранува потребата од сопствен кадар, опрема и процедури за користење на податоците.
Клучното прашање за регионот останува колку набавките се претвораат во функционална одбрана. Поседувањето дронови не значи автоматски и способност за заштита од нив, особено при масовни напади и истовремено попречување на комуникациите.
Уредничка забелешка: Преработката е заснована на доставениот материјал, во кој не е наведен извор. Статусот на најавените испораки и оперативноста на системите не се независно проверени.