Изборниот пораз на Александар Вучиќ во Србија, шест месеци по падот на Виктор Орбан во Унгарија, повторно го отвори прашањето за опстанокот на долгогодишните политички лидери во регионот. Вниманието сега се насочува кон Албанија, каде што премиерот Еди Рама, по повеќе од 13 години на власт, се соочува со протести и барања за оставка.
Сепак, можноста за повторување на српското сценарио зависи од повеќе фактори. За разлика од Србија, каде што незадоволството доби изборна разрешница, Рама располага со парламентарно мнозинство, а следните редовни избори се предвидени во 2029 година.
Од политичката криза во Македонија до смената на власта во Црна Гора
Еден од големите политички пресврти во регионот се случи во Македонија. Објавувањето на прислушуваните разговори во 2015 година отвори длабока политичка криза, придружена со обвинувања за корупција, злоупотреба на институциите и притисоци врз медиумите.
Никола Груевски ја напушти премиерската функција во 2016 година, кога се одржаа и протестите познати како „Шарена револуција“. ВМРО-ДПМНЕ остана без власта во 2017 година, а Груевски следната година избега во Унгарија, каде што доби политички азил по изречената затворска казна во Македонија.
Во Црна Гора, пресвртот дојде во 2020 година. По протестите против Законот за слобода на вероисповед и силната мобилизација на гласачите, опозициските партии обезбедија мнозинство и го завршија тридецениското владеење на Демократската партија на социјалистите.
Мило Ѓукановиќ остана претседател до 2023 година, кога загуби од Јаков Милатовиќ во вториот круг од претседателските избори.
Истата година, во Полска, партијата Право и правда на Јарослав Качињски освои најмногу гласови, но не обезбеди парламентарно мнозинство. Тоа го отвори патот за враќање на Доналд Туск на премиерската функција.
Новите движења ги поразија Орбан и Вучиќ
Во април 2026 година, Виктор Орбан ја загуби власта по 16 последователни години на чело на унгарската влада. Негов противник беше Петер Маѓар, поранешен припадник на неговиот политички круг, кој ја предводеше партијата Тиса.
На 25 октомври, изборен пораз призна и Александар Вучиќ. Студентската листа победи по речиси две години протести, поттикнати од уривањето на настрешницата на железничката станица во Нови Сад, во кое загинаа 16 лица.
Заедничко за двата пресврта е тоа што победата ја однесоа нови политички сили, кои го мобилизираа незадоволството од корупцијата и начинот на управување со институциите.
Рама под притисок на студентите
Рама е премиер од септември 2013 година, а во мај 2025 година освои четврти последователен мандат.
Незадоволството во Албанија се засили со протестите против планираниот луксузен туристички проект во близина на заштитеното подрачје Вјоса-Нарта, поврзан со инвестициската компанија „Афинити партнерс“ на Џаред Кушнер, зетот на американскиот претседател Доналд Трамп.
Движењето познато како „Фламинго револуција“ постави барања за оставка на Рама, техничка влада и нови избори. Во октомври започна и студентски бран протести поради состојбите во образованието, корупцијата и недостигот од перспектива.
Демонстрациите во повеќе наврати прераснаа во судири. Според „Ројтерс“, демонстранти кршеле прозорци и се судирале со полицијата, која употребила солзавец и водени топови. Рама ги одби повиците за оставка.
Незадоволство и од власта и од опозицијата
Во анализата „Последните моќници што останаа“, „БНЕ Интелињуз“ посочува дека дел од албанските демонстранти ја отфрлаат и традиционалната опозиција предводена од Сали Бериша. Таквата недоверба кон постојните политички елити е една од сличностите со студентското движење во Србија.
Но, медиумот нагласува и суштинска разлика: албанските демонстранти немаат непосредна изборна можност за промена на власта, освен ако кризата не доведе до предвремени избори.
Искуствата од регионот покажуваат дека долгогодишното владеење не гарантира нова изборна победа. Дали притисокот врз Рама ќе доведе до политички пресврт, ќе зависи од развојот на протестите, стабилноста на неговото мнозинство и можноста незадоволството да се претвори во организирана изборна алтернатива.