Посебните истражни мерки (ПИМ) и примената на криминалистичкото разузнавање се клучни за спречување тешки кривични дела и терористички напади. Иако тие во одредена мера ги задираат човековите права, нивната примена е целосно оправдана кога целта е спасување човечки животи, истакна универзитетската професорка по криминалистика, проф. д-р Марина Малиш Саздовска, во емисијата „Ноќно студио“ на „4ТВ“.
Професорката направи анализа на правната рамка, историскиот развој на примена на овие мерки во македонските безбедносни служби, како и нивната практична цел во борбата против тероризмот и организираниот криминал.
Малиш Саздовска посочи дека, за разлика од минатото кога разузнавачките и контраразузнавачките мерки беа регулирани со интерни акти во Министерството за внатрешни работи, денес тие се прецизно утврдени со закон.
„Од осамостојувањето до денес имаме позитивен чекор напред — законското регулирање на мерките што може да ги применува Агенцијата за национална безбедност (АНБ), но и криминалистичката полиција, Управата за финансиско разузнавање и Финансиската полиција. Со јасно дефинираните надлежности во Законот за АНБ, ризикот од евентуални злоупотреби е значително намален“, објасни професорката.
Говорејќи за постојаната дебата меѓу примената на посебните истражни мерки (како следењето на комуникациите) и заштитата на човековите права, Малиш Саздовска изнесе дециден личен став.
„Јас ја поддржувам максимата дека ‘целта ги оправдува средствата’ кога станува збор за безбедноста. Евентуалното нарушување на човековите права на сторителите преку примена на ПИМ е драстично помала штета отколку загубата на човечки животи. Доколку со следење на комуникациите спречиме терористички акт, целта е целосно постигната“, потенцираше таа.
Како илустрација, професорката се осврна на настанот во Куманово, кога експлозивна направа беше поставена во контејнер пред училиште. Таа посочи дека тогаш само среќната околност — што учениците не биле во дворот за време на детонацијата — спречила трагични жртви меѓу децата.
Професорката од криминалистички аспект објасни дека клучната улога на Посебните истражни мерки е да делуваат превентивно, бидејќи кај кривичните дела против државата и тероризмот, законот ги казнува и самите подготвителни активности:
- Спречување во зародиш: Доколку организирана група набави експлозив од воен магацин и во стан или подрум подготвува импровизирана експлозивна направа, таа подлежа на кривична одговорност дури и ако не стигне да ја активира.
- Заштита на нетаргетирани жртви: За разлика од напади со специфична мета (како оној врз Еврејската заедница), терористичките закани често се насочени кон јавни простори со масовна фреквенција — трговски центри, училишта и плоштади.
Токму затоа, заклучува Малиш Саздовска, разузнавачките методи и мерките за следење мора да се користат правовремено за да се пресретнат и неутрализираат ваквите опасности пред да предизвикаат кобни последици.