Во Србија денеска се одржуваат предвремени парламентарни избори, трети во последните пет години, на кои повеќе од 6,45 милиони граѓани имаат право да изберат нов состав на Народното собрание. Изборите се одвиваат во длабоко поларизирана политичка атмосфера, по речиси две години масовни антивладини протести, а се сметаат за еден од најсериозните политички предизвици за Александар Вучиќ и неговата Српска напредна партија по 14 години владеење.
Според конечните податоци на Републичката изборна комисија (РИК), право на глас имаат 6.451.292 граѓани, кои можат да гласаат на вкупно 8.392 избирачки места. Гласањето започна во 7 часот утрово, а избирачките места ќе бидат затворени во 20 часот.
Во трката за 250 пратенички места во Народното собрание учествуваат 2.418 кандидати распоредени на 18 изборни листи, од кои девет се листи на националните малцинства.
За влез во парламентот политичките партии и коалиции треба да го поминат изборниот праг од три проценти, додека за листите на националните малцинства важат посебни законски правила.
Вучиќ против студентското движење
Изборите се одржуваат во услови на силна политичка поделба меѓу блокот предводен од Српската напредна партија и Студентската листа, која произлезе од протестното движење што ја потресе Србија по трагедијата во Нови Сад.
Во септември, Александар Вучиќ поднесе оставка од претседателската функција за да се кандидира за премиер и да ја предводи кампањата на изборната листа „Александар Вучиќ – Обединета Србија“.
Од другата страна е листата „Студентска листа – Студентите победуваат“, која обединува претставници на граѓанското и студентското движење и кандидати од различни професионални области.
Масовните протести започнаа во ноември 2024 година, по уривањето на бетонската настрешница на железничката станица во Нови Сад, при што загинаа 16 лица.
Трагедијата предизвика бран незадоволство, а студентите и граѓанските организации побараа одговорност од институциите и истрага за можните коруптивни практики при реконструкцијата на железничката станица.
Протестите постепено прераснаа во пошироко движење против власта, со барања за транспарентност, независност на институциите и предвремени парламентарни избори.
Повеќе од 100.000 пријавени гласачи во странство
За српските државјани кои живеат надвор од земјата се отворени 93 избирачки места во 37 држави.
Иако бројот на пријавени гласачи во дијаспората е значително поголем во споредба со претходните избори, одлуката на изборните власти да не отворат гласачки места во повеќе градови предизвика критики.
Српските државјани нема да можат да гласаат во Софија, Букурешт, Солун, Истанбул, Ванкувер и Грац, каде што не се отворени посебни избирачки места.
Граѓанските организации предупредуваат дека ваквата одлука може да го отежне остварувањето на избирачкото право на голем број граѓани кои ќе мораат да патуваат до други градови.
Дополнителни реакции предизвика и одлуката гласањето во странство да се одвива според српското време, од 7 до 20 часот, што за дел од гласачите во други временски зони значи гласање во ноќните часови.
Европската Унија внимателно го следи изборниот процес
Европската Унија и меѓународните организации изразија загриженост за условите во кои се одржуваат изборите, посочувајќи на политичката поларизација, притисоците врз медиумите и обвинувањата за изборни нерегуларности.
Во изминатите две години, Европската комисија ги засили критиките кон Белград поради состојбата со владеењето на правото, медиумските слободи и бавниот напредок на реформите, како и поради неусогласеноста на надворешната политика на Србија со политиките на Европската Унија.
Меѓународните набљудувачи предупредија дека слободното и фер спроведување на изборите ќе биде важен показател за демократските стандарди во земјата и за нејзиниот понатамошен европски пат.
Според податоците на РИК, изборниот процес ќе го следат 16.271 претставник од 26 домашни здруженија и 57 странски организации, институции и делегации. Меѓу нив има 622 странски набљудувачи.
Изборната комисија во текот на денот ќе објавува податоци за излезноста и евентуалните неправилности, додека првите прелиминарни резултати се очекуваат по затворањето на избирачките места.
Денешното гласање се одржува во момент на зголемени политички тензии, а неговиот исход ќе биде важен за идниот состав на српската влада и за политичките процеси во земјата.