Денеска се навршуваат 23 години од терористичкиот напад на Соединетите Американски Држави (САД) на 11 септември 2001 година – еден од најтрауматичните настани на векот, во кој загинаа 2.977 луѓе и сите 19 киднапери.
Во тој кобен вторник, деветнаесет милитанти поврзани со терористичката група Ал Каеда киднапираа четири патнички авиони.
Два завршија во симболот на економската моќ – Светскиот трговски центар (кулите близначки) на Менхетен, Њујорк, третата потона во седиштето на Министерството за одбрана – Пентагон во близина на Вашингтон, додека четвртиот се урна во поле во близина на Шанксвил, Пенсилванија.
Се верува дека планот бил да се нападне Белата куќа или зградата на Конгресот – Капитол во Вашингтон.
Њујорк: Нападот на кулите близначки започна во 08:46 часот
Два авиони Боинг 767, кои полетаа од аеродромот во Бостон до Лос Анџелес, удриле во кулите близначки со разлика од 16 минути.
Првиот на летот „АА11“ со 76 патници, 11 членови на екипажот и пет киднапери се урна во Северната кула, меѓу 93 и 99 кат, во 08:46 часот по источно време (14:46 по средноевропско време).
Вториот на летот „УА175“ со 56 патници, девет членови на екипажот и пет киднапери се урна во 09:03 часот во Јужната кула, малку пониско, меѓу 77 и 85 кат. Тоа во живо го видоа милиони луѓе пред ТВ екраните.
По ударот зградите се запалиле при што луѓето биле заробени на горните катови. За еден час и 40 минути, двете кули од 110 ката (тогаш меѓу петте највисоки згради во светот) се урнаа поединечно за околу 10 секунди во огромен облак од чад, кој го прекри Менхетен. При уривањето, уништени или оштетени се и околните згради.
Се проценува дека во тој момент во кулите имало околу 17.400 луѓе. Во Северната кула никој не преживеа над зоната на удар. Меѓутоа, во Јужната кула група од 18 луѓе успеале да побегнат од катовите над зоната на удар.
Црн биланс – 2.606 лица починале на лице место или подоцна од повреди. Меѓу нив имало 2.192 цивили, меѓу кои и припадници на итната помош, медицински персонал и слично. Загинаа 343 пожарникари, како и 71 припадник на различни безбедносни служби, полицијата… Меѓу жртвите има државјани на 77 земји. Илјадници луѓе беа повредени или подоцна развиле болести поврзани со нападите, вклучително и пожарникари кои работат во урнатините.
Беа потребни повеќе од осум месеци за да се исчисти „Нултата точка“.
Неодамна се појавија видеа од уривањето на кулите близначки кои досега не се видени.
Меморијалниот простор во долниот дел на Менхетен е изграден во форма на шума од 442 дабови дрвја.
Зачувано е едно дрво, круша, која на необичен начин го преживеала уривањето под ридот од бетон и челичен карст.
Светскиот трговски центар 1 бил повторно изграден и именуван како „Кулата на слободата“ со висина од 541 метар, што е повисоко од првобитната Северна кула на кулата Б, која била висока 417 метри.
Вашингтон: Пентагон нападнат во 09.37 часот
Третиот Боинг 757 на летот „АА77“ со 53 патници, шест членови на екипажот и пет киднапери полета од аеродромот во Вашингтон кон Лос Анџелес.
Во 09:37 тој удри во и го уништи западното крило на Пентагон. Од силината на ударот настана огнена топка 60 метри над покривот.
Во седиштето на Министерството за одбрана загинаа 125 лица, а десетици други беа тешко повредени.
Тогашниот претседател на САД, Џорџ Буш, изјави дека во тој момент сфатил дека земјата е во војна.
„Првиот авион можеше да биде несреќа. Вториот дефинитивно беше напад. Третиот беше објава на војна“, изјави Буш за документарецот на Би-Би-Си.
По нападот на Пентагон, ФАА ги приземји сите патнички авиони на најблискиот аеродром – околу 4.500 луѓе низ целата земја.
Реновирањето на Пентагон траеше нешто помалку од една година, а персоналот се врати во канцелариите во август 2002 година.
Пенсилванија: Патниците дале отпор, авион се урна во 10.03 часот
Четвртиот Боинг 757 на летот „УА93“ полета од аеродромот Њуарк од Њу Џерси до Сан Франциско со 33 патници, седум членови на екипажот и четворица киднапери.
Се верува дека одложеното полетување поради утринскиот сообраќај на аеродромот, првично закажано за 08:00 часот, одиграло голема улога авионот да не ја достигне целта.
Киднапирањето започна 46 минути по полетувањето, а не половина час како во случајот со другите три авиони. Патниците сместени во опашката на авионот почнуваат да го повикуваат семејството (37 повици) од мобилни телефони и авионски телефони, па така дознале за двојниот напад во Њујорк.
Токму поради ова, патниците знаеле дека се осудени на смрт, па со гласање одлучиле дека најдобра стратегија е да се спротивстави на терористите.
Шест минути патниците се обидувале насилно да ги отворат вратите, да влезат во пилотската кабина и да ја одземат контролата над авионот од киднаперите, но безуспешно. Киднаперите продолжиле да го урнат авионот во празно поле во Шенксвил, Пенсилванија, со брзина од повеќе од 930 километри на час. Немаше преживеани.
Белата куќа тогаш не знаеше дали авионот бил соборен од војската, бидејќи имала наредба да спречи напад на можни цели во Вашингтон – Белата куќа и Капитол.
Вкупен биланс на жртви и повредени
Вкупниот број на жртви е 2.996 (вклучувајќи 19 киднапери).
Бројот на повредени беше околу 25.000 луѓе.
Меѓу жртвите имало и 372 странски државјани од 102 земји.
Ал Каеда планираше напади од Авганистан
Екстремистичката мрежа Ал Каеда, предводена од саудискиот милијардер Осама Бин Ладен, ги планираше нападите од Авганистан затоа што ги обвинија САД и нивните сојузници за војните во муслиманскиот свет.
Киднапирањата ги извршиле деветнаесет лица, кои работеле во три тима од по пет и еден од четири лица. Секоја група имаше по некој кој добил обука за пилоти во американските школи за летови.
Петнаесет од киднаперите биле од Саудиска Арабија, двајца од Обединетите Арапски Емирати и по еден од Египет и Либан.
Буш најави „војна против тероризмот“
Американските служби неколку часа по нападот објавија дека извршители на нападот се членови на Ал Каеда.
Помалку од еден месец по нападот, Буш започна широка акција со поддршка на меѓународната коалиција наречена „Војна против тероризмот“, која започна воена интервенција со цел да го окупира Авганистан, да ги собори Талибанците од власт, а исто така и да бара Бин Ладен.
Долгорочната потрага заврши дури на 2 мај 2011 година, кога Бин Ладен беше лоциран и убиен во соседен Пакистан.
Американските војници целосно го напуштија Авганистан на крајот на август 2021 година.
Талибанците ја вратија власта.
Војната во САД чинеше 8 трилиони и уби речиси еден милион
Според информациите од Cost of War Project на американскиот универзитет Браун во Провиденс, речиси 930.000 луѓе досега се убиени во директна борба во „Војната против тероризмот“, од кои речиси 400.000 се цивили.
Канцеларијата за истражувачко новинарство изброила најмалку 14.000 напади со беспилотни летала врз осомничени за тероризам, при што наводно загинале меѓу 9.000 и 17.000 луѓе, вклучително и до 2.000 цивили, вклучително и стотици деца.
Според истите извори, дваесетте години од „Војната против теророт“ само САД ги чинеа незамисливи осум трилиони долари.
Мајсторот „планер“ затворен во Гвантанамо
Наводниот организатор на нападот, Калид Шеик Мохамед, беше уапсен во Пакистан во 2003 година под сомнение дека ја организирал комуникацијата и финансирањето на операцијата.
Според извештајот на американскиот Сенат, тој бил подложен на тортура за време на испрашувањето. Во Гвантанамо е од 2006 година. За неговата улога требаше да му суди воен трибунал, но судењето против него и другите обвинети се одложуваше со години.
Според извештаите на медиумите од 1 август, Мухамед и двајцата соучесници се согласиле на спогодба за признавање на вината со судството, објави американското Министерство за одбрана. Точните детали се уште не се откриени. Засега е нејасна и натамошната процедура. Според американските медиуми, тој со договорот би ја избегнал смртната казна.
Законите на САД не важат во Гвантанамо
Контроверзниот, таен воен затвор во заливот Гвантанамо на Куба беше отворен неколку месеци по нападот – во јануари 2002 година.
Неговата функција беше да ги приведува наводните терористи надвор од американската територија без судење.
Во еден период по 11 септември беа приведени 800 затвореници осомничени дека се поврзани со тероризам.
Со текот на времето, тој број се намали на неколку десетици. Тие беа опишани од американските власти како нелегални борци во „војната против тероризмот“.