Договорот меѓу Брисел и Вашингтон стапува на сила
Во раните часови на 20 мај 2026 година, Европската Унија се согласи да го спроведе трговскиот договор со Соединетите Американски Држави. Со овој потег веројатно се избегна заканата на претседателот Доналд Трамп за воведување казнени царини доколку продолжи одложувањето на имплементацијата.
Преговарачите од Европскиот парламент, Советот на ЕУ и Европската комисија постигнаа компромис по повеќе од пет часа интензивни разговори за законодавството што треба да ја активира зделката склучена минатото лето.
Клучни параметри на спогодбата
- Индустриски производи: ЕУ се согласи да ги укине царините за американските индустриски стоки и одредени земјоделски производи.
- Ограничувања за извозот: Вашингтон презеде обврска да ги ограничи царините за најголемиот дел од европскиот извоз до максимум 15 проценти.
- Автомобилски сектор: Договорот беше забрзан откако Трамп се закани со 25-процентна царина за европските автомобили, што би предизвикало сериозна криза во трансатлантската трговија вредна 1,7 трилиони евра годишно.
Заштитни клаузули и спорни прашања
Според конечниот текст на договорот, Европската комисија го задржува правото да го суспендира договорот доколку Вашингтон не ги намали царините за европскиот челик и алуминиум до крајот на 2026 година. Во моментов, американските царини за овие производи достигнуваат до 50%, што европските лидери го сметаат за прекршување на претходно договореното.
Дополнително, воведена е „клаузула за истекување“ (sunset clause), според која договорот ќе престане да важи во декември 2029 година – една година по завршувањето на мандатот на Трамп.
Отфрлени барања за политички гаранции
Иако Европскиот парламент инсистираше на клаузула која би го поништила договорот доколку САД ја загрозат територијалната целовитост на ЕУ (инспирирано од претходните изјави на Трамп за Гренланд), истата беше изоставена. Државите членки одлучија дека во договорот треба да останат исклучиво трговски елементи, без политички услови од овој тип.
Што следува?
Текстот на договорот сега оди на официјално гласање во Европскиот парламент, кое се очекува да се одржи за време на пленарната сесија во Стразбур во средината на јуни.