Задолжувањето станува сè позначаен дел од финансиското секојдневие на македонските домаќинства. Граѓаните сè повеќе користат банкарски кредити за купување станови, потрошувачка и покривање на личните потреби, а најновите податоци на Народната банка покажуваат дека кредитирањето продолжува да расте побрзо од штедењето.
Според монетарната статистика за октомври 2026 година, вкупната кредитна активност на годишно ниво е зголемена за 14,3 отсто, додека депозитите бележат раст од 9,3 отсто. Разликата од пет процентни поени укажува дека кредитното портфолио на банките се зголемува со побрзо темпо од средствата што граѓаните и компаниите ги чуваат во банките.
Кај населението, вкупните кредити во октомври биле повисоки за 12,6 отсто во споредба со истиот месец минатата година. Најголем раст има кај станбените кредити, кои се зголемиле за 15,9 отсто, додека потрошувачките кредити бележат раст од 12,3 отсто.
Зголемувањето на станбеното кредитирање се случува во услови на високи цени на недвижностите и потреба од поголеми финансиски средства за купување дом. Сепак, статистиката не покажува колкав дел од растот произлегува од повисоките цени на становите, а колкав од зголемениот број купувачи.
Кај потрошувачките кредити, пак, останува отворено прашањето дали граѓаните се задолжуваат за поголеми набавки или за покривање на секојдневните трошоци.
Дополнителен притисок врз семејните буџети создаваат месечните кредитни рати. Во текстот се посочува дека просечната нето-плата во јули 2026 година изнесувала 48.499 денари, додека просечната потрошувачка кошница во октомври достигнала 59.149 денари.
За домаќинствата кои отплаќаат повеќе кредити, ратите претставуваат фиксна месечна обврска што мора да се покрие пред останатите расходи. Како илустрација, семејство со станбен кредит од 15.000 денари и потрошувачки кредит од 5.000 денари треба месечно да одвои вкупно 20.000 денари за отплата.
И покрај зголеменото кредитирање, растат и депозитите на домаќинствата. Во октомври тие биле повисоки за 9,4 отсто на годишно ниво, а во споредба со септември забележале раст од 1,3 отсто. Најголем придонес имале средствата на трансакциските сметки, но зголемување има и кај другите депозитни категории.
Ова покажува дека истовремено растат и задолжувањето и штедењето, но вкупните податоци не откриваат како се распределени парите меѓу домаќинствата. Додека едни граѓани успеваат да акумулираат заштеди, други го зголемуваат својот долг.
Кредитите на корпоративниот сектор во октомври пораснале за 16,1 отсто на годишно ниво, што е побрз раст од оној кај домаќинствата. Вкупниот износ на кредити на граѓаните и компаниите се приближува до 10 милијарди евра, додека депозитите достигнуваат околу 11,2 милијарди евра.
Сепак, овие износи ги опфаќаат и граѓаните и компаниите, па не станува збор исклучиво за задолжување на населението. Додека компаниите кредитите можат да ги користат за инвестиции, опрема и проширување на бизнисот, кај домаќинствата задолжувањето најчесто е поврзано со домувањето и потрошувачката.
Растот на кредитите сам по себе не значи нестабилност на банкарскиот систем, но отвора прашања за одржливоста на задолжувањето и способноста на домаќинствата редовно да ги сервисираат своите обврски.