Шест мистериозни метални топки кои минатиот викенд испливаа на брегот на плажата Форест во северен Квинсленд, Австралија, најверојатно се вселенски отпад. Ова во понеделникот го објави Австралиската вселенска агенција (ASA) на социјалните мрежи, пренесува Си-Ен-Ен.
Големите предмети, колоквијално наречени „вселенски топки“, најверојатно се резервоари под притисок од ракета која повторно навлегла во атмосферата на Земјата, наведува агенцијата.
Станува збор за издржливи садови наменети за складирање гасови и течности под притисок. Според изјавите на локалните жители, топките биле приближно двојно поголеми од кошаркарска топка.
Иако вселенската агенција првично ја повика јавноста да не им се приближува на топките, службите за итни случаи во Квинсленд во меѓувреме ги отстраниле предметите и утврдиле дека се безбедни. Од агенцијата посочиле дека е можно да бидат пронајдени и дополнителни остатоци.
„Никогаш не допирајте, не преместувајте и не собирајте предмети за кои се сомневате дека се вселенски отпад. Сметајте ги за опасни додека не добиете поинакви инструкции. Оддалечете се и контактирајте ги службите за итни случаи“, изјавил портпаролот на ASA во е-пошта за Си-Ен-Ен.
Агенцијата во моментов соработува со меѓународни партнери за да утврди од кое летало паднале топките и која држава го извршила лансирањето.
The Australian Space Agency is advising Queensland authorities and the National Emergency Management Agency following the discovery of several unidentified objects at Forrest Beach. pic.twitter.com/43BeUNBCWK
— Australian Space Agency (@AusSpaceAgency) July 6, 2026
Проблемот со вселенскиот отпад
Вселенскиот отпад може да има различни форми – од неактивни сателити и празни резервоари за гориво, па сè до микроскопски честички боја.
Со оглед на тоа што вселенските иновации и истражувања во последните децении значително се проширија, научниците го следат движењето на леталата за да го намалат ризикот од судири меѓу сателити и потенцијалните опасности за Земјата.
Сепак, отпадот во вселената станува сè поголем проблем. Количината на вселенски отпад што ја следи американската војска пораснала за повеќе од 104 проценти во периодот од 2013 до 2024 година – од 23.000 на 47.000 парчиња, покажуваат извештаите на Американските вселенски сили.
Бидејќи повеќето објекти со големина од еден милиметар до 10 сантиметри се сметаат за премали за следење, НАСА проценува дека во ниската орбита околу Земјата се наоѓаат милиони парчиња отпад.
Паѓањето на Земјата не е често, но се случува
Не е вообичаено вселенски отпад да паѓа на Земјата, но тоа повремено се случува. Во март, летало на НАСА повторно навлезе во атмосферата на Земјата, иако се очекуваше поголемиот дел, ако не и целата сонда, да изгори при падот.
Во последните години се регистрирани неколку вакви инциденти.
Во 2023 година, мистериозен цилиндричен предмет долг три метри исплива на брегот во Грин Хед, крајбрежен град северно од Перт во Австралија. Во 2024 година, дел од отпад од Меѓународната вселенска станица, за кој се очекувало да изгори при падот, удрил во куќа во Флорида.
Иако досега нема регистриран смртен случај предизвикан од вселенски отпад, постоеле извештаи за повреди, истакна Џон Красидис, професор по машинско и воздухопловно инженерство на Универзитетот во Бафало, Њујорк.
Во 2002 година, шестгодишно момче во кинеската провинција Шанкси било погодено од фрагмент од ракета. Неколку години претходно, Лоти Вилијамс била погодена од вселенски отпад во предградие на округот Тулса во Оклахома, со што, според Гинисовата книга на рекорди, станала првата позната личност погодена од вселенски отпад.
Барање решенија
Експертите нагласуваат дека намалувањето на ризикот бара подготовка за спречување судири меѓу сателити и други вселенски летала.
„Воздухопловната индустрија со текот на времето почна да ги проучува дел од овие објекти кои повторно влегуваат во атмосферата, за да ги разбереме условите и да ги подобриме нашите модели“, изјави Марлон Сорџ, извршен директор на Центарот за орбитален и повратен отпад при „The Aerospace Corporation“.
Поголемиот дел од вселенскиот отпад кружи околу Земјата со опасни брзини, а некои делови достигнуваат и до 29.000 километри на час, што според НАСА е речиси седум пати побрзо од куршум.
Најновиот извештај на Европската вселенска агенција проценува дека од 1961 година, кога е регистриран првиот случај на распаѓање на сателит во орбитата, повеќе од 650 судири меѓу нефункционални објекти резултирале со нивно распаѓање.
Сепак, шансите човек да биде погоден од вселенски отпад што паѓа на Земјата и понатаму се исклучително мали – помали од 1 спрема еден трилион, според „The Aerospace Corporation“.
„Како што напредуваме низ оваа вселенска ера, сè подобро разбираме како да се справиме со ваквите проблеми“, изјави Грег Хенинг, аналитичар за отпад и отстранување при истата корпорација.
Во последните години компаниите од вселенската индустрија вложуваат напори за контрола на проблемот.
„SpaceX“, на пример, разви ракети за повеќекратна употреба, додека компанијата „Astroscale“ развива роботска вселенска рака која може да фаќа неактивни сателити.
„Свеста за целиот проблем со ризикот од повторно навлегување на објекти во атмосферата значително порасна“, вели Сорџ.
„Многу оператори сега намерно ги дизајнираат своите сателити така што ништо опасно, или многу малку опасно, да преживее при враќањето. Мора да обезбедиме примена на насоки и пристапи за намалување на ризикот, за ова да не стане уште поголем проблем“, додава тој.