Турскиот министер за надворешни работи Хакан Фидан изјави во интервју за „Си-Ен-Ен Тјурк“ дека самитот на НАТО во Анкара на 7 и 8 јули 2026 година ќе биде историски, бидејќи прифаќањето на стратегијата „НАТО 3.0“ ќе означи нова фаза за Алијансата, а досегашната матрица за споделување на одговорностите од Втората светска војна до денес веќе не важи во истиот облик.
„Анкара ќе биде местото каде што ќе се прифати стратегијата ‘НАТО 3.0’. Стратегијата ‘НАТО 1.0’ беше од периодот на Студената војна, ‘НАТО 2.0’ важеше од крајот на Студената војна до овој самит, а сега со ‘НАТО 3.0’ преминуваме во нова фаза. Грубо кажано, системот на споделување на одговорностите што важеше од Втората светска војна до 2026 година веќе не е ист“, рече Фидан.
Според него, еден од клучните аспекти на самитот е што воопшто се одржува во услови на зголемени глобални тензии и неизвесности. Тој наведе дека неодамна во Анкара престојувале тројца еврокомесари, меѓу кои и високата претставничка за надворешна политика Каја Калас, која побарала проценка што ќе произлезе од настанот. „Им одговорив дека самиот факт што самитот се одржува е силна порака“, истакна Фидан.
Фидан го посочи како голема вест учеството на американскиот претседател Доналд Трамп во турската престолнина, потсетувајќи дека Трамп јавно кажал оти, доколку Турција и претседателот Реџеп Таип Ердоган не беа домаќини, тој немаше да присуствува. Во контекст на безбедносните предизвици, тој нагласи дека САД ја редефинираат својата улога под раководство на Трамп, што ги менува трансатлантските односи; Европа се чувствува под најголема закана од Втората светска војна; нападот на Русија отвори простор за консолидација на влијанието, а Украина претставува второ жариште во кое и Америка мора да се преиспита. Како трета област ја посочи Гренланд, поврзана со економските и трговските конфликти. „Покрај тоа, има и други актери со растечка моќ. Кина веќе е суперсила што не може да се запре. Вештачката интелигенција и прераспределбата на пазарите, капиталот и технологиите ја менуваат матрицата. Еден од најуспешните безбедносни сојузи е на праг на овие промени. Во момент со толку многу неизвесности одеднаш, верувам дека ова ќе биде најголемиот самит на НАТО“, рече тој, додавајќи дека не е случајно што Турција е во центарот на процесите и ја носи одговорноста за управување со настанот, при што лидерството и искуството на Ердоган се од исклучително значење, како и критичната улога на земјата за светскиот мир и регионалната безбедност.
Турскиот министер ги издвои и различните очекувања на групите во рамките на Алијансата: најнапред САД; потоа членките на НАТО кои се истовремено и членки на Европската Унија, меѓу кои има различни подгрупи; и, конечно, останатите, меѓу кои Турција и Велика Британија, како и државите кандидати за членство во Европската Унија. Тој подвлече дека е од исклучителна важност овие земји, на различни стадиуми на економски подем, да ги усогласат ставовите, а иако ќе има расправи, лидерите да излезат со заедничка позиција пред јавноста.
Како еден од најзначајните нови моменти Фидан го издвојува одржувањето форум за одбранбената индустрија, кој за првпат ќе биде дел од официјалната програма на самит на НАТО. „Ова е мошне важно од аспект на промената на стратегијата и начинот на размислување. Ќе се отвори огромен простор за соработка во одбранбената индустрија, но истовремено и голем простор за конкуренција. И соработката и конкуренцијата треба да се управуваат паралелно. Воедно, видот на предизвиците и заканите исто така ќе се менува“, изјави тој.
Осврнувајќи се на претстојната средба меѓу претседателите Реџеп Таип Ердоган и Доналд Трамп, Фидан наведе дека заедничките приоритети на Анкара и Вашингтон се завршување на војната во Украина, стабилност во Ирак и заедничка работа, до определен момент, на Планот за мир во Газа.
Во врска со забраната за продажба на борбени авиони „Ф-35“ на Турција, Фидан потсети дека и Ердоган и Трамп ја изразиле својата политичка волја за нејзино укинување, но одлуката за враќањето на Турција во програмата мора да ја донесе конзорциумот производител, во кој учествуваат и други држави.