Јавното здравство во Македонија се соочува со сериозен финансиски и кадровски колапс. Вкупно 1.822 вработени во државните здравствени установи покренале судски постапки против матичните институции, барајќи исплата на најмалку 134,6 милиони денари (околу 2,18 милиони евра) за неисплатени додатоци за прекувремена работа, ноќни смени, работа во недела и празници, бонус плати и јубилејни награди.
Овие алармантни податоци ги соопшти директорот на Фондот за здравствено осигурување (ФЗО), Сашо Клековски, кој предупреди дека реалниот финансиски товар ќе биде значително повисок бидејќи голем дел од постапките сè уште траат, а најавени се и десетици нови тужби.
Кои болници се најмногу „на удар“?
Судски постапки во моментов се водат во 62 од вкупно 108 јавни здравствени установи во државата. Црната статистика ја предводат:
- Општа болница Куманово: Најголем број тужители – дури 317 вработени.
- Клиничка болница Битола: Најголем финансиски товар со побарувања кои достигнуваат 16,8 милиони денари.
- Здравствен дом Кратово: Најавени се нови 65 тужби тешки над 3,5 милиони денари.
Парадокс: Највисоки додатоци за најниска ефикасност
Анализата на ФЗО за платите во јавното здравство (која опфаќа 18.872 вработени) покажува дека просечната нето-плата во декември изнесувала 50.039 денари, додека основната плата без додатоци била 37.660 денари. Во установите со 24-часовен режим (Кардиохирургија, КБ Штип, Радиологија), додатоците за дежурства и смени учествуваат со речиси 40% во вкупната плата.
Сепак, директорот Клековски изнесе шокантни детали за злоупотребите и неефикасноста на системот.
„Имаме хирурзи кои не влегуваат во сала и тоа не е непознато. Постојат случаи на лекари кои цел месец немаат извршено ниту една операција, а земаат плати од околу две илјади евра“, дециден е Клековски.
Дополнително, тој укажа на лошиот менаџмент со кадарот: одредени болници тонат во вишок лекари, а се соочуваат со акутен дефицит на медицински сестри и помошен персонал, како и хроничен недостиг на анестезиолози.
Како ќе се спасува буџетот?
За да се запре понатамошното натрупување на судски трошоци и камати, Министерството за здравство, ФЗО и синдикатите формираа работна група. Клековски порача дека „тоа што следува мора да се исплаќа, но без сиви зони за неетичко постапување“.
Планот на ФЗО вклучува:
- Приоритетна исплата на правосилните пресуди и спогодби.
- Воспоставување на централен регистар за следење на судските предмети.
- Зајакнување на правните служби во најкритичните болници.
Скопските клиники бараат „сервисен упат“ за пациентите од внатрешноста
Сегашниот систем на преупатување пациенти од градовите низ Македонија кон Скопје е оценет како неодржлив. Поради преоптовареност, дел од скопските клиники веќе побарале воведување на т.н. „сервисен упат“ – модел според кој болницата од внатрешноста што го препраќа пациентот, ќе мора да плати за услугата што ќе биде извршена во главниот град.
И покрај сите овие структурни и финансиски проблеми, бројот на вработени во јавното здравство бележи континуиран раст – од 18.000 во 2024 година, бројката лани се искачи на речиси 19.000, а трендот на нови вработувања продолжува и годинава.