Борбата против злоупотребата на дроги, како и контролата на легалниот промет со психотропни супстанции, не е задача само на една институција. Според Законот за контрола на опојни дроги и психотропни супстанции, системот е поставен како сложена мрежа во која секоја алка – од полицијата и царината, па сè до земјоделските инспектори и здравствените работници – има своја строго утврдена улога.
Ви претставуваме детален преглед на тоа кој за што е надлежен според овој Закон.
Главен стратег: Меѓуресорската комисија
На врвот на пирамидата, како главно координативно тело, стои Меѓуресорската државна комисија. Ова тело, формирано од Владата, е составено од претставници на речиси сите министерства (правда, внатрешни работи, здравство, образование, труд, земјоделство и други).
Нејзината улога е стратешка – таа не брка дилери по улиците, туку креира политики. Комисијата ја развива националната стратегија, го координира системот за собирање податоци и се грижи за спроведување на меѓународните конвенции. Административната поддршка за ова тело ја дава Бирото за лекови.
Министерство за здравство: Контролор на легалниот тек
Кога станува збор за лековите, дозволите и регистрите, главниот збор го има Министерството за здравство, односно Бирото за лекови.
Нивната надлежност е огромна и опфаќа:
- Издавање дозволи: Тие издаваат дозволи за производство и промет на опојни дроги на фирмите, како и дозволи за увоз и извоз.
- Класификација: Министерот за здравство ги донесува Листите на опојни дроги (Листа I – забранети, Листа II и III – под строга контрола).
- Регистри на зависници: Здравството води централен регистар на лица кои се лекуваат од зависност, како и посебен регистар за лица зависници кои се ХИВ позитивни.
МВР и Царина: „Челичната тупаница“ на системот
Репресивниот дел од системот е во рацете на Министерството за внатрешни работи (МВР) и Царинската управа.
- МВР: Нивна задача е откривање и спречување на незаконското производство и трговија. Тие водат евиденција за кривичните дела и запленетите дроги и ги доставуваат овие податоци до меѓународните организации како UNODC.
- Царинска управа: Како чувар на границите, Царината го контролира секој влез и излез. Тие имаат овластување да задржат секаква пратка која не е придружена со уредна дозвола за увоз или извоз издадена од Бирото за лекови.
Афионот под лупа на земјоделските инспектори
Македонија има традиција на одгледување афион, но тоа е процес кој се одвива под строг надзор на Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство.
Законот е јасен: одгледувањето на афион е дозволено само за прехранбени цели или за фармацевтската индустрија, и тоа само со претходно склучен договор и одобрение.
Министерството за земјоделство врши контрола на:
- Семенскиот материјал и сеидбата;
- Самото производство на полињата пред и по жетвата;
- Откупот на афионовата слама, која мора да се предаде во рок од четири месеца по жетвата.
Доколку некој одгледува „диво“ или не ги уништи самоникнатите растенија, Министерството за земјоделство заедно со МВР има обврска да ги уништи на сметка на сопственикот на земјиштето.
Социјала и образование: Превенција и рехабилитација
Законот препознава дека репресијата не е доволна.
- Министерството за труд и социјална политика е задолжено за социјалната заштита и реинтеграција на лицата кои се излекувале од зависност, враќајќи ги во општеството.
- Министерството за образование и наука има задача да вгради едукативни содржини во наставните програми за штетноста на дрогите и да промовира здрав начин на живот кај младите.
Координација за уништување на запленетото
Интересен аспект е што се случува со дрогата откако ќе биде запленета. Ако може легално да се употреби (на пример, за лекови), таа се предава на овластени фабрики, а приходите одат во Буџетот за борба против дрогата. Ако не – се уништува. Самото уништување се врши пред посебна Комисија составена од претставници на пет различни институции, за да се гарантира дека сè е според прописите.
Овој Закон покажува дека контролата на дрогите е комплексна машинерија каде секој државен орган претставува важен запченик во механизмот за заштита на здравјето и безбедноста на граѓаните.
