Енергетската криза во 2022 година ја чини Европа тежок 1 трилион долари платени за снабдување со гас. Што можеме да очекуваме во 2023 година? Според некои проценки, трошоците на земјите од ЕУ може дури и да се зголемат.
2022 година беше исклучително комплицирана за Стариот континент во однос на распределбата на енергијата, а вистинската геополитичка револуција во синото гориво што ја предизвика војната во Украина сè уште е во тек.
Што ќе се случи во 2023 година? Прогнозите не се розови, бидејќи очекувањата се дека енергетската криза ќе продолжи да ја оптоварува Европа, пишува специјализираното италијанско издание „Пари“.
Според некои аналитичари, најдлабоката криза во последните децении само што почнува. По оваа зима, регионот мора да ги надополни резервите на гас со малку или без залихи од Русија, што ќе ја засили конкуренцијата за гориво.
Дури и со зголемениот број на капацитети за увоз на ЛНГ, се предвидува дека пазарот ќе остане затегнат до крајот на 2026 година кога ќе стане достапен дополнителен производствен капацитет во САД и Катар. Сето тоа ќе биде изразено во уште повисоки цени.
Исто така, додека владите беа во можност да ги поддржат компаниите и потрошувачите, апсорбирајќи голем дел од рекордните трошоци со помош од повеќе од 700 милијарди долари, итната состојба може да трае со години, според бриселскиот тинк-тенк „Бројгел“. Бидејќи каматните стапки се повисоки и економиите веројатно веќе во рецесија, финансиската помош што го ублажи ударот врз милиони семејства и компании изгледа сè понеизвесна.
„Кога сè ќе склопите – планови за спас, субвенции, се покажува апсурдно голема сума на пари“, изјави директорот на консултантската компанија С-РМ (С-РМ) Мартин Дивениш. На владите ќе им биде многу потешко да се справат со оваа криза во 2023 година, сметаат експертите.
Поентата е дека фискалниот капацитет на земјите е веќе на својот лимит. Речиси половина од земјите-членки на ЕУ имаат долг кој ја надминува границата на блокот од 60 отсто од бруто домашниот производ (БДП).
Проценката на Блумберг од околу 1 трилион долари, врз основа на пазарните податоци, претставува навистина оптоварувачки биланс на состојба за потрошувачите и компаниите, од кои некои, иако не сите, се компензирани со спасувачки пакети.
Напорот да се пополни складиштето минатото лето, и покрај речиси рекордните цени, досега го затапуваше притисокот на снабдувањето, но жестокото студено време го става енергетскиот систем на Европа пред првиот голем тест оваа зима. Минатата недела германскиот оператор за гасна мрежа предупреди дека не се штеди доволно гас и дека два од пет индикатори, вклучувајќи го и нивото на потрошувачка, се на критични нивоа.
Со оглед на ограничената понуда, од компаниите и од потрошувачите беше побарано да ја намалат потрошувачката. ЕУ успеа да ја намали побарувачката на гас за 50 милијарди кубни метри оваа година, но ќе мора да се справи со потенцијалниот недостиг од 27 милијарди кубни метри во 2023 година, според Меѓународната агенција за енергија (ИЕА). Ова сугерира дека руските залихи ќе се смалат на нула, а увозот на ЛНГ од Кина ќе се врати на нивоата од 2021 година.
Енергетски проблеми за Европа во 2023 година
Сè навестува дека следната година енергетската криза во Европа ќе биде уште подлабока, пишува „Пари“.
Главниот гасовод од Русија до Западна Европа беше Северен тек, оштетен по саботажа во септември. ЕУ сè уште добива мала количина руски залихи преку Украина, но масовното бомбардирање на енергетската инфраструктура од Москва ја става оваа рута во ризик. Без овие залихи, надополнувањето на складиштата ќе биде проблематично и ќе остави празнина и во наредната година.
За да се избегнат недостигот, ЕК поставува минимални цели за акции. До 1 февруари резервоарите мора да бидат полни најмалку 45 отсто, за да не се потрошат до крајот на грејната сезона. Ако зимата е блага, цели на складирање до 55 проценти.
Во меѓувреме, увозот на течен природен гас во Европа достигна рекордно ниво и се отвораат нови терминали во Германија. Купувањата поддржани од владата и помогнаа на Европа да привлече товар од Кина, но постудената клима во Азија и потенцијалното економско закрепнување откако Пекинг ги олесни ограничувањата за Ковид може да ја искомплицира ситуацијата.
Според Институтот за енергетска економија на кинеската национална офшор нафтена корпорација, во 2023 година увозот на гас во Кина ќе порасне за 7 отсто од оваа година. Државната агенција почна да обезбедува испораки на течен природен гас за наредната година, што ја става во директна конкуренција со Европа.
Кина не е единствениот проблем за Европа. Другите азиски земји, исто така, се засилуваат за да обезбедат поголеми резерви. Јапонија, најголемиот увозник на ЛНГ во светот оваа година, ја истражува можноста за изградба на стратешка резерва, при што владата бара да ги субвенционира набавките.
Европските фјучерси на гас во просек изнесуваа околу 135 евра за мегават час оваа година, откако го достигнаа врвот на 345 евра во јули. Ако цените се зголемат до 210 евра, трошоците за увоз би можеле да достигнат 5 отсто од БДП, според Џејми Раш, главен економист во Bloomberg Economics. Ова може да ја претвори очекуваната плитка рецесија во длабока и да ги принуди владите да интервенираат.
На пример, повисоките трошоци за компаниите како германската, кои се потпираат на прифатлива електрична енергија за да направат сè, од автомобили до хемикалии, ќе ја намалат нивната конкурентност на сметка на САД и Кина. Тоа ќе го зголеми притисокот врз администрацијата на германскиот канцелар Олаф Шолц да продолжи да и помага на економијата.
За земји како Италија, зголемувањето на цените на енергијата во 2023 година ќе се претвори во уште поголем долг и финансиска нестабилност доколку владата прибегне кон нови спасувачки пакети.