Новиот предлог-закон за високо образование ветува темелна трансформација на академската заедница во земјата, ставајќи го фокусот на целосната автономија на универзитетите, воведувањето на дуално образование и строгите критериуми за квалитет според европскиот модел.
Целосна автономија и неповредливост на универзитетот
Еден од клучните столбови на новиот закон е гарантирањето на академската автономија, која опфаќа академска слобода, финансиска и кадровска независност, како и управување со сопствениот простор. Законот децидно пропишува дека просторот на високообразовните установи е неповредлив – полицијата и другите органи на безбедност не можат да влезат без согласност на ректорот или деканот, освен во итни случаи на кривични дела или природни непогоди. Дополнително, на универзитетите строго се забранува партиско и верско организирање и дејствување.
Новини за студентите: Дуално образование и дигитални индекси
За првпат во високообразовниот систем формално се воведува „дуалното образование“ – модел кој ја интегрира академската настава со практична обука во јавниот или приватниот сектор. Целта е студентите да стекнат вештини кои се директно применливи на пазарот на трудот.
Студентите добиваат и нови олеснувања:
- Дигитализација: Статусот на студент ќе се докажува со индекс кој може да биде и во електронска форма.
- Здравствена поддршка: Се гарантира право на бесплатна професионална поддршка за физичко и ментално здравје.
- Студентски правобранител: На секој универзитет ќе се избира студентски правобранител од редот на редовните студенти, со цел заштита на нивните права.
Строги критериуми за наставниот кадар
Законот предвидува повисоки критериуми за избор во наставно-научни звања. За некој да стане доцент, вонреден или редовен професор, покрај докторатот, ќе мора да има остварено кумулативен просек од најмалку 8,00 на првиот и вториот циклус студии. Дополнително, се потенцира важноста на објавувањето трудови во списанија со фактор на влијание (Web of Science) и меѓународната активност.
Финансирање и развој
Јавните универзитети ќе добиваат средства од Буџетот, но и низ нова „развојна компонента“ наменета за дигитализација, иновации и меѓународна мобилност. Високообразовните установи се обврзуваат најмалку 40% од собраните средства од партиципации да ги вложат директно во развој на наставата и научно-истражувачката дејност.
Меѓународно рангирање и евалуација
За да се осигура квалитетот, на секои пет години задолжително ќе се спроведува национално рангирање на универзитетите. Секој универзитет ќе има обврска да склучи најмалку два договора за заеднички или двојни дипломи со универзитети рангирани меѓу првите 500 на престижната Шангајска листа.
Со овие промени, државата се стреми да изгради образовен систем кој е компатибилен со Европскиот простор на високо образование, обезбедувајќи ефикасност и заштита на академскиот интегритет.
