Европската Унија се соочува со сериозни несогласувања околу новиот седумгодишен буџет, додека паралелно ги подготвува институциите и финансиските механизми за идното проширување. Во пресрет на состанокот на Европскиот совет на 15 и 16 октомври во Брисел, останува отворено прашањето колку средства ќе бидат наменети за земјите кандидатки и за новите членки што би можеле да пристапат во Унијата во периодот од 2028 до 2034 година.
Ирското претседателство со Советот на ЕУ предложи буџет од 1,62 билиони евра, што е за околу 141 милијарда евра помалку од првичниот предлог на Европската комисија, според износите пресметани во тековни цени.
И покрај намалувањето од осум проценти, предлогот наиде на противење кај неколку земји членки, меѓу кои Германија, Холандија и Шведска, кои сметаат дека европската потрошувачка мора дополнително да се ограничи.
Од друга страна, дел од земјите инсистираат дека Унијата мора да располага со доволно средства за конкурентност, истражување, одбрана, земјоделство, регионален развој и поддршка на Украина.
Проширувањето отвора нови финансиски прашања
Додека траат буџетските преговори, Европската комисија подготвува индикативни патокази за четири земји кандидатки – Црна Гора, Албанија, Молдавија и Украина.
Овие документи треба да ги прикажат следните чекори во пристапниот процес, под услов земјите да продолжат со спроведување на потребните реформи.
Особено Црна Гора и Албанија настојуваат да го забрзаат приближувањето кон членство, додека Украина и Молдавија продолжуваат со отворањето и спроведувањето на преговарачките поглавја.
На 13 октомври Европската Унија отвори уште два преговарачки кластера со Украина, кои се однесуваат на внатрешниот пазар и на конкурентноста и инклузивниот раст.
Сепак, останува прашањето како идните членки ќе бидат вклучени во европскиот буџет и колкав дел од средствата ќе биде резервиран за нивната интеграција.
Европската комисија предвидува можност за ревизија на финансиската рамка при прием на нова членка, како и посебни механизми за претпристапна помош, но конкретните национални износи допрва ќе се утврдуваат.
Земјоделството и кохезиската политика остануваат приоритети
Во ревидираниот предлог на Ирска, националните распределби за земјоделската и кохезиската политика во голема мера се заштитени, додека заштеди се предвидуваат во други буџетски области.
Кратењата ги опфаќаат средствата за конкурентност, истражување, безбедност, одбрана и надворешна политика, иако дел од овие програми и понатаму би добивале повеќе пари во споредба со сегашниот седумгодишен буџет.
Токму распределбата на средствата е една од главните причини за несогласувањата меѓу земјите членки. Дел од нив бараат поголема финансиска дисциплина, додека други предупредуваат дека намалувањето на инвестициите може да ја ослаби способноста на Унијата да одговори на економските и безбедносните предизвици.
Поддршката за Украина останува значителен финансиски предизвик
Покрај проширувањето, европските лидери разговараат и за продолжување на финансиската и политичката поддршка за Украина.
За Унијата ова претставува дополнителна обврска, особено во услови на зголемени трошоци за безбедност, одбрана и енергетска стабилност.
Европската комисија предлага идното финансирање на кандидатките да биде поврзано со исполнувањето на конкретни реформски цели, при што средствата би се исплаќале во зависност од постигнатиот напредок.
Договор се очекува до крајот на годината
Ирското претседателство има задача да ги приближи позициите на земјите членки и да овозможи политички договор за буџетот до крајот на 2026 година.
Постигнувањето договор во овој рок би овозможило во текот на 2027 година да се усвојат потребните законски акти, за новите европски програми да започнат навреме, на 1 јануари 2028 година.
До тогаш останува неизвесно колкав ќе биде конечниот буџет, како ќе се распределат средствата меѓу традиционалните и новите европски приоритети и каква финансиска поддршка ќе им биде достапна на земјите што се подготвуваат за членство.