Оштетување на заштитната конструкција
Чернобилската зона повторно е во фокусот на светската јавност по сериозните оштетувања на Новиот безбеден конфајнмент (НБК) – челичната купола изградена над разурнатиот четврти блок на нуклеарната централа. По нападот со дрон во февруари 2025 година, херметичноста на објектот е нарушена, а Меѓународната агенција за атомска енергија (МААЕ) официјално потврди дека конструкцијата е компромитирана.
Овој заштитен слој, изграден со помош на 45 држави и буџет од 2,2 милијарди евра, требаше да трае до 100 години. Сепак, денес експертите предупредуваат дека неговото уривање е речиси неизбежно.
Ризиците од корозија и влага
Шон Барни, висок специјалист за нуклеарна енергија во „Гринпис“, објаснува дека најголемата закана не е самото пробивање на покривот, туку промената на микроклимата во внатрешноста на саркофагот:
- Влажност: За да се спречи корозија, влажноста мора да биде под 40%. По нападот, ова е невозможно да се одржи.
- Корозија: Зголемената влага предизвикува рѓосување на челичните конструкции. Проценките велат дека од 2030 година корозијата драстично ќе се забрза.
- Неможност за поправка: Поради екстремно високите нивоа на радијација внатре во куполата, човечки пристап за трајна поправка е невозможен.
Опасност од радиоактивна прашина
Внатре во реакторот се наоѓаат околу 4.000 килограми високорадиоактивна прашина и нуклеарно гориво. Постоечкиот „стар“ саркофаг (изграден веднаш по катастрофата во 1986 година) е во критична состојба и може да се урне во секој момент.
Улогата на крановите
Новиот конфајнмент беше дизајниран со систем на гигантски кранови кои требаше контролирано да ги демонтираат нестабилните делови од стариот саркофаг. Овој систем е оштетен во нападите, што значи дека сите планови за безбедно деактивирање на објектот сега се во застој.
Што би значело евентуално уривање?
Доколку дојде до уривање на внатрешните конструкции, сценаријата се следни:
- Локално загадување: Иако се смета дека радијацијата нема да се прошири на стотици километри, локалното загадување околу централата ќе биде со таков интензитет што секоја понатамошна работа на теренот ќе биде оневозможена.
- Рестартирање на процесот: Целата стратегија за менаџирање со последиците од чернобилската катастрофа ќе мора да почне од нула.
- Нуклеарен фактор како оружје: Според Барни, континуираните воени дејствија и прелетите на проектили над зоната претставуваат постојан ризик од повторен удар, што ја прави ситуацијата алармантна за цела Европа.
„Гринпис“ го дефинира нападот врз овој објект како воено злосторство кое ја загрозува долгогодишната работа на илјадници инженери и научници посветени на заштитата на животната средина.
