Децата и младите во Македонија не се во целост заштитени. Потребна е поголема будност од семејството и институциите, како и постојано следење на промените во однесувањето на младите за рана детекција и превенција на насилството. Ова се клучните заклучоци од годишниот извештај за 2025 година на СОС-линијата за деца и млади „Ало, бушавко“ (+389 70 390 632), кој денеска на прес-конференција го презентираше Жарко Змијанац, в.д. оперативен директор на Првата детска амбасада „Меѓаши“.
Менталното здравје како главен аларм
Во текот на 2025 година, операторите регистрирале вкупно 284 дојави преку повеќе канали на комуникација:
- Те телефонски повици: 227
- СМС-пораки: 22
- Електронска пошта (имејл): 15
- Вибер: 3,5% од вкупниот број
Најголем дел од дојавите, односно 30 отсто (83 случаи), биле поврзани со менталното здравје (страв, вознемиреност, анксиозност). Најзагрижувачки е што дури 19 деца се јавиле со самоубиствени мисли или обиди за самоубиство.
„Ова е сериозен аларм за целото општество. Кај вакви случаи мора итно да интервенираат училиштата и родителите. Возрасните треба да ги препознаат првите симптоми – губење интерес за секојдневните активности, изолирање, страв, тага или изразување безнадежност – и да им дадат простор на децата да зборуваат за своите проблеми“, истакна операторката Мила Дамјановска.
Структура на проблемите: Насилство и семејни конфликти
Извештајот детектира сериозни проблеми во неколку клучни области:
| Област / Проблем | Број на дојави | Спецификација на случаите |
| Семејни односи | 64 | 48 се за конфликти со родителите или бракоразводни постапки. |
| Повреди и насилство | 57 | 22 случаи на физичко насилство, 9 за негрижа и 8 за булинг. |
| Права и образование | 39 | Проблеми со пристап до образование и социо-економски потреби. |
| Училишна средина | 18 | Проблеми со наставниот материјал, кадарот или меѓуврснички односи. |
Демографски податоци: Кој најчесто бара помош?
Според етничката припадност, регистрирани се 172 дојави од Македонци, 19 од Албанци, 11 од Роми, додека 79 лица не се изјасниле. Во однос на полот, застапеноста е речиси рамномерна: 108 момчиња (39%) и 102 девојчиња (36%), додека за 68 лица полот останал непознат поради анонимноста на „Вибер“.
Најчести корисници на линијата биле децата на возраст од:
- 10 до 12 години (38 деца)
- 13 до 15 години (33 дојави)
- 7 до 9 години (27 дојави)
Интересен е податокот дека за машките деца (од 7 до 15 години) најчесто се јавувале нивните родители, додека девојчињата (особено на возраст од 13 до 25 години) многу почесто се јавувале самите за да побараат поддршка.
Психолошки ефекти од дигиталното насилство
Експертот за психосоцијална поддршка, Јорданка Черепналкова-Трајкоска, потенцираше дека менталното здравје мора да стане системски приоритет.
„Секое трето дете што се јавило се бори со внатрешна болка. Ова не е минлива криза, туку знак за сериозна ранливост. Голем дел од овие сигнали се поврзани со дигиталното насилство. Денешното дете не може да се исклучи од насилството; тоа веќе не престанува во училиште, туку продолжува онлајн, пред публика, што го засилува психолошкиот ефект и доведува до социјално повлекување и самоубиствени мисли. Дигиталното насилство мора да се третира исто како и физичкото“, нагласи таа, додавајќи дека образованието мора да вклучи емоционална и дигитална писменост.
Преземени мерки и идни активности
Тимот на „Бушавко“ во рамките на „Меѓаши“ веднаш преземал соодветни чекори за примените дојави:
- Дадени се 152 препораки;
- 22 дојави се препратени до организации за правна поддршка;
- Реализирани се 28 директни интервенции со контактирање институции;
- 19 случаи се упатени до надлежните органи за спроведување на законот;
- 16 дојави се испратени до институции за заштита на децата;
- 13 случаи се пренасочени до здравствени работници, а 6 до училишни советници.
Во иднина, европската СОС-линија 116 111 ќе остане активна за потребите на децата и младите, додека бројот 070 390 632 ќе се користи за следење на веќе отворените случаи и континуирана поддршка.
Како дел од проектот „Безбеден интернет-простор за деца и млади“, поддржан од Швајцарската влада преку „Цивика мобилитас“, во тек е изработка на прирачник и фокус-групи. Наодите ќе бидат искористени за кампања на социјалните мрежи со цел едукација на младите и родителите за онлајн ризиците и превенцијата од насилство.