Државниот врв, гардиските единици и воените авиони во Софија неодамна со сите почести ги пречекаа посмртните останки кои ѝ беа предадени на Бугарија од страна на Грција, а кои му се припишуваат на средновековниот владетел Цар Самоил. Но, штом згаснаа рефлекторите од спектакуларната церемонија, во јавноста и во научните кругови на површина избија сериозни дилеми, недоречености и историографски „дупки“ кои го доведуваат во прашање целиот процес.
Она што политичарите го прогласија за „историски триумф“, дел од академската заедница и аналитичарите го опишуваат како нетранспарентна политичко-дипломатска трговија, оптоварена со крупни научни пропусти.
Најголемиот удар врз автентичноста на настанот дојде токму од бугарските научни кругови. Професорот Милко Палангурски од Трновскиот универзитет јавно упати остри критики, отворајќи ја дилемата, дали воопшто се знае чии коски се закопуваат во Софија?
Останките, пронајдени во 1969 година од страна на грчкиот археолог Николаос Муцопулос на островот Свети Ахил во Малото Преспанско Езеро, до денес само му се припишуваат на Самоил врз основа на антрополошки индиции (како што е скршената лева рака). Сепак, современа и независна ДНК-анализа за апсолутна потврда на идентитетот никогаш не е направена. Недостигот на егзактни генетски докази остава сериозна научна празнина и сомнеж дека во Софија се погребува „мит наместо проверен историски факт“.
Втората голема контроверзија се однесува на цената што Бугарија ја плати за да ги добие коските од Атина. Се покажа дека не станува збор за едностран гест на добра волја, туку за класична дипломатска размена. Во замена за останките, Бугарија се согласи на Грција да ѝ врати вредни историски, религиозни и културни артефакти и реликвии, кои бугарската војска ги конфискувала од грчките манастири за време на Првата и Втората светска војна.
Оваа размена предизвика политички бранувања и внатре во Бугарија. Лидерот на ГЕРБ, Бојко Борисов, јавно побара отчет и детален каталог за тоа кои точно национални богатства биле отстапени на Грција за да се реализира овој договор, обвинувајќи ги институциите за нетранспарентност.
Временскиот тајминг на настанот дополнително ги подгреа сомнежите кај политичките аналитичари. Целата церемонија се реализираше во ек на политичка нестабилност и непосредно пред избори, што отвори легитимни прашања дали коските на Цар Самоил се искористени како силен предизборен адут за подигање на националистичкиот рејтинг на владејачките структури во Софија.
Од друга страна, настанот предизвика силни реакции и во Македонија. Македонските историчари, меѓу кои и професорот Митко Панов, потенцираат дека овој чин претставува едностран обид за присвојување на наследството и директно го прекршува досегашниот концепт за „заедничка историја“.
Македонската историографија потсетува на фактот дека политичкото, военото и црковното јадро на Самоиловата држава се наоѓало во Преспа и Охрид. Самоил таму владеел, таму починал, и според сите историски логики, доколку постоеше искрена волја за помирување во регионот, неговото природно почивалиште требаше да биде таму каде што пулсирало неговото царство.
Пренесувањето на останките на Цар Самоил, наместо да стави точка на едно вековно историско поглавје, отвори нови фронтови. Прашањата за научната автентичност, тајните дипломатски договори и политичката злоупотреба на минатото покажуваат дека средновековниот цар, дури и по повеќе од илјада години од неговата смрт, останува заложник на современите балкански политички игри.