Пензиите на 70 до 80 отсто од осигурениците во вториот пензиски столб би можеле да бидат пресметани под законски утврдениот минимален износ, предупреди професорот и поранешен министер за финансии, Трајко Славески. Повикувајќи се на актуарски проекции, тој посочува дека голем дел од идните пензионери нема да акумулираат доволно средства за нивната збирна пензија (од првиот и вториот столб) да го достигне законскиот минимум.
Според него, ваквиот дефект во моделот ќе ја принуди државата повторно да интервенира – или преку Фондот на ПИОМ да ја надоместува разликата до минималната пензија, или преку присилно враќање на осигурениците во државниот столб.
Историски контекст: Слична интервенција веќе беше спроведена во 2019 година. Тогаш околу 16.500 осигуреници (земјоделци и лица со бенефициран стаж) беа вратени во првиот столб, при што во државниот фонд беа префрлени околу 40 милиони евра акумулирани средства.
Каде лежи проблемот со приватните фондови?
Како главен системски проблем Славески го посочува начинот на кој е распределен пензискиот придонес (вкупно 18% од бруто-платата):
- 12% остануваат во државниот Фонд на ПИОМ;
- 6% се префрлаат на индивидуалните сметки во приватните фондови.
Ваквата распределба, тврди тој, создава долгорочен дефицит во државниот фонд, додека приватните друштва редовно наплатуваат провизии и остваруваат профит од управувањето со туѓи пари.
Дополнително, тој ја критикува нивната инвестициска политика. Наместо во попрофитабилни инструменти, приватните фондови играат „на сигурно“. Според извештајот на МАПАС, на крајот од 2024 година во вториот столб имало 610.855 членови со капитал од 162,85 милијарди денари, но дури 65% од тие средства биле вложени во домашни државни обврзници – избор кој носи низок ризик, но и ограничени долгорочни приноси.
Дали граѓаните ќе останат без минимална пензија?
Иако предупредувањето на Славески звучи алармантно, тоа не значи дека граѓаните законски ќе останат со пониски примања од минимумот.
Законската регулатива е децидна: доколку збирот од првиот и вториот столб е понизок од најнискиот износ на пензија, државата е обврзана да ја покрие разликата. Вистинскиот ризик не е по џебот на граѓаните, туку по државната каса – недостигот на средства во приватните фондови ќе падне како дополнителен, огромен финансиски товар врз Фондот на ПИОМ и државниот буџет.
Славески во својата објава не ја приложи целосната актуарска анализа, чие јавно објавување дополнително би ги прецизирало реалните фискални импликации од овој проблем.