Десетици илјади луѓе во Македонија живеат со псоријаза, хронична воспалителна болест чии последици можат да се одразат врз кожата, зглобовите и менталното здравје. Според проценката јавно изнесена на одбележувањето на Светскиот ден на псоријазата во 2024 година, со ова заболување се соочуваат околу два отсто од населението, а приближно 2.000 пациенти имаат многу тешка клиничка слика. Податоците тогаш ги соопшти Катерина Дамевска од Универзитетската клиника за дерматологија. Станува збор за проценка, а не за актуелен регистарски број на заболени за 2026 година.
Денеска, 29 октомври, се одбележува Светскиот ден на псоријазата. Годинешната кампања на Меѓународната федерација на здруженија за псоријатична болест – ИФПА се одвива под мотото „Погледни подалеку од мојата кожа“, со посебен фокус врз младите. Целта е да се отвори простор за нивните искуства и да се намалат срамот, изолацијата и предрасудите што ја придружуваат болеста
Псоријазата не е заразна и не се пренесува преку допир или близок контакт. Поврзана е со нарушена активност на имунолошкиот систем и забрзано создавање кожни клетки, а во нејзината појава улога има и наследната предиспозиција. Стресот, одредени инфекции, повреди на кожата и некои лекови можат да предизвикаат или да влошат епизода на болеста.
Најчестите симптоми се задебелени, воспалени површини на кожата покриени со лушпи, чешање и болка. Промените можат да се појават на лактите, колената, главата и други делови од телото, а понекогаш ги зафаќаат и ноктите. Болеста може да се појави на која било возраст и обично се одвива со периоди на влошување и смирување.
Последиците, сепак, можат да бидат пошироки од видливите кожни промени. Светската здравствена организација посочува дека кај дел од пациентите се развива псоријатичен артритис, воспалително заболување што може да предизвика оштетување на зглобовите и попреченост. Псоријазата е поврзана и со зголемен ризик од кардиоваскуларни и други хронични заболувања, поради што грижата за пациентите треба да го опфаќа целокупното здравје.
Повторувачката болка, вкочанетоста и отокот на зглобовите кај лице со псоријаза се причина за лекарска процена. Препознавањето на овие симптоми е важно за навреме да се утврди дали е присутен и псоријатичен артритис.
Дополнителен товар создава односот на околината. Според СЗО, луѓето со псоријаза често се соочуваат со стигматизација, повлекување од социјалниот живот и чувство на осаменост. Болеста може да влијае врз партнерските односи, школувањето и работата, а кај пациентите се забележува и поголема зачестеност на депресија. Затоа психолошката поддршка е значаен дел од грижата.
Иако засега нема лек што трајно ја отстранува псоријазата, постојат терапии за контрола на симптомите. Изборот зависи од тежината и распространетоста на промените и може да вклучува локални препарати, фототерапија и системски лекови.
Во Македонија, на одбележувањето во 2024 година беше посочено дека на Клиниката за дерматологија веќе се применува биолошка терапија. Во 2025 година беа објавени и стручни насоки за системско лекување на пациентите на оваа клиника, кои вклучуваат процена на тежината на болеста, избор на терапија и следење на лекувањето. Самото постоење на насоките, сепак, не покажува колку пациенти денес ја добиваат секоја од наведените терапии.
Пораката на годинешното одбележување е пациентите да бидат препознаени како личности со свои потреби, планови и секојдневни предизвици. Поголемата информираност, поддршката и пристапот до соодветна здравствена грижа се во фокусот на кампањата што повикува да се погледне подалеку од видливите симптоми.