Властите во Белград најавуваат сослушување на Милан Радоичиќ откако тој ја презеде одговорноста за вооружениот напад врз косовската полиција во селото Бањска на северот на Косово.
Но, засега не е јасно дали и за кое кривично дело би можел да биде обвинет пред законот на Србија, која не ја признава независноста на Косово, ниту пред институциите на таа држава.
Владата на Србија, министерствата за правда и за внатрешни работи и Врховното јавно обвинителство не одговорија на прашањата во врска со истрагата против Радоичиќ за Радио Слободна Европа (РСЕ) до објавувањето на текстот.
Бегањето во Србија, за да не биде достапно за косовските власти, беше образецот на однесувањето на Радоичиќ кога официјална Приштина претходно распиша потерници за негово апсење, бидејќи бил поврзан со криминални активности.
Официјално тој се уште е во бегство од косовските власти.
А потоа на 29 септември, во отворено писмо до јавноста, тој призна дека шест дена претходно бил на северот на Косово и „лично“ организирал вооружен бунт.
Во селото Бањска на 24 септември беше убиен полицаецот Африм Буњаку, а неколкумина беа повредени. Во вооружен судир со полицијата убиени се тројца напаѓачи од српска националност.
Косовските власти го карактеризираат како терористички чин, додека за Радоичиќ нападот на вооружена група организирана од „одбраната на народот од окупаторот“.
Српскиот ѕид на тишината
Дали државата Србија го истражува вооружениот напад во Бањска и како тој беше окарактеризиран, дали има истрага против Милан Радоичиќ и дали е сослушан, се дел од прашањата на кои за РСЕ не одговорија надлежните институции на 29 септември. .
А дека Радоичиќ е во Србија и ќе биде сослушан, прво ја информира јавноста претседателот на Србија, Александар Вучиќ.
„Тој секако ќе одговори на поканата на надлежните органи, убеден сум дека ќе биде сослушан… Република Србија и нејзините надлежни органи ќе ја завршат својата работа“, изјави Вучиќ на 27 септември на Српската радио-телевизија.
Тој не даде повеќе детали.
А откако Радоичиќ ја презеде одговорноста за организирање на нападот во Бањска, Вучиќ повтори дека „ќе мора да одговори“ на повикот на државните органи.
„Дали обвинителот ќе го гони и за какво кривично дело, тоа не е прашање за мене. Прашање е на обвинителот и на другите органи“, рече Вучиќ.
„Ако некој мислеше дека тој (Радоичиќ) ќе побегне или ќе се сокрие, нема да го стори тоа“, додаде тој.
Тој оцени и дека Радоичиќ е „горд“ на својата улога во вооружениот конфликт.
А потоа алудираше на смртта на косовски полицаец.
„Мислам дека никој нема право да убие некого, ќе треба да се постават некои прашања. Можеби не учествувал во тој дел, па обвинителот ќе најде нешто друго, или нема да најде ништо“, рече тој. истакна.
Потоа го опиша редоследот на постапките – полицијата собира информации, се води истрага, а обвинителот одлучува дали ќе поднесе обвинение или не.
Вучиќ посочи и дека во зависност од тоа „дали ќе има обвинение (против Радоичиќ) или не“, може да се процени што државата Србија „сака да заклучи од целиот процес“.
Обвинителството досега нема огласено.
Адвокатот на Радоичиќ ја негира неговата одговорност
Иако Србија го смета Косово за своја територија и не ја прифаќа независноста прогласена во 2008 година, таа нема вистински авторитет на Косово.
Србија одбива да ја признае јурисдикцијата на полицијата, обвинителството и судовите на Косово.
Радоичиќ, според достапните податоци, е српски државјанин со престој на територијата на Србија.
Адвокатот на Радоичиќ, Горан Петронијевиќ, на 29 септември изјави дека нема информации дека неговиот клиент моментално се гони во Србија.
„Верувам дека ниту еден државен орган нема причина да му поставува какви било прашања“, рече Петронијевиќ.
Тој оцени дека „нема одговорност од страна на Радоичиќ“, бидејќи сакал да спречи „терор врз Србите“, за што ги обвини косовските власти, чиј авторитет не го прифаќа.
Различни толкувања за вооружениот напад во Бањска
Косово го третира вооружениот напад врз полицијата во Бањска како терористички акт и обид за уривање на уставниот поредок на Косово.
Властите во Приштина досега им одредиле едномесечен притвор на три лица кои се осомничени за кривични дела тероризам и тешки кривични дела против уставот и безбедноста на Косово.
Истрагата продолжува.
Имотот на северот на Косово, за кој се верува дека му припаѓа на Радоичиќ, беше конфискуван од косовските власти на 29 септември.
Во претходните денови околу Бањска беше запленет арсенал оружје од различен калибар, возила, униформи и други предмети планирани за нападот.
Но, официјален Белград поинаку го толкува она што се случи во Бањска.
Претседателот на Србија изјави дека за него напаѓачите на косовската полиција „никогаш нема да бидат терористи“.
Ова го повторија и други претставници на власта.
Вучиќ без да обезбеди докази во своите изјави ги оспори околностите на убиството на косовскиот полицаец.
Според него, полицаецот „бил ранет од експлозив со кој се поставувале барикади“, а потоа дошло до размена на оган меѓу полицијата и напаѓачите.
Правна несоработка меѓу Србија и Косово
Со Кумановскиот договор во 1999 година, со кој заврши војната во Косово, Србија ги повлече војската, полицијата и дел од администрацијата.
Кога Косово ја прогласи својата независност во 2008 година, беа формирани државни органи – наследници на поранешни привремени институции кои функционираа под покровителство на меѓународната заедница.
Со бриселскиот договор од 2013 година, официјален Белград се обврза да ја прифати јурисдикцијата на косовското правосудство во општините каде што живеат мнозинство Срби.
Така, вработените во обвинителството и судовите, кои дотогаш функционираа паралелно според српскиот систем во области со мнозинско српско население, беа интегрирани во косовскиот судски систем.
Излегувањето на српските судии и обвинители од институциите на Косово се случи во ноември 2022 година, по кризата во дијалогот меѓу Белград и Приштина.
Правна соработка меѓу Србија и Косово никогаш не беше воспоставена.
Меѓу другото, ЕУЛЕКС – мисијата на Европската унија за владеење на правото во Косово – е одговорна за соработката меѓу двете земји.
На нивната веб-страница, во описот на мандатот на оваа мисија, меѓу другото, стои дека „Еулекс ја поддржува косовската полиција на полето на меѓународната полициска соработка, олеснувајќи ја размената на информации меѓу косовската полиција и Интерпол, Европол. или Министерството за внатрешни работи на Србија“.
Дека државите не соработуваат се виде во случајот со убиството на политичарот од северот на Косово, Оливер Ивановиќ.
Радоичиќ во случајот со убиството на Оливер Ивановиќ
Оливер Ивановиќ беше убиен на 16 јануари 2018 година, со шест истрели во грбот, пред просториите на неговата партија во Северна Митровица.
Тој беше носител на листата на косовските локални избори, кои се одржаа во ноември 2017 година, неколку месеци пред убиството.
За време на предизборната кампања за тие локални избори, поради заплашувањето на Србите на северот на Косово, четворица кандидати од неговата листа се повлекоа, а неговиот автомобил беше запален во Северна Митровица.
Во 2019 година, косовското обвинителство издаде потерница по Милан Радоичиќ, бидејќи тој бил поврзан со убиството на Ивановиќ.
Сепак, тој избегнал апсење и побегнал во Србија.
Српскиот претседател Александар Вучиќ тогаш изјави дека Радоичиќ „нема никаква врска“ со убиството на Ивановиќ, а на средбите со Вучиќ се гледа како еден од функционерите на партијата на косовските Срби – Српска листа.
Властите изјавија и дека Србија води истрага за убиството на Оливер Ивановиќ на Косово, но резултатите од таа истрага до денес не се објавени.
За тоа време косовското обвинителство ги споменува Радоичиќ и Звонко Веселиновиќ, бизнисмен од северот на Косово, како наводни организатори на криминалната група која учествувала во убиството на Ивановиќ.
Против нив не беше покренато обвинение бидејќи во тој момент беа во бегство.
Косовскиот закон не дозволува покренување обвиненија против бегалците, освен ако претходно не се истражени.
И тогаш, без објаснување, во март 2021 година, косовските власти ја повлекоа налогот за апсење на Милан Радоичиќ.
Втората потерница против Радоичиќ на Косово беше распишана во 2022 година за случајот Брезовица за дивоградба.
И покрај тоа, Радоичиќ неколку пати престојуваше на Косово, што беше потврдено и од неговата српска листа, а во неколку наврати избегна апсење на косовската полиција бегајќи во Србија.
Министерството за финансии на САД го стави на црната листа во декември 2021 година, поради сомневања за организиран криминал.