Знаете ли која беше жената на најпознатата југословенска банкнота?
Хрватски Индекс во соработка со Југопапир пренесуваат текст од 1982 година за Ружица Арсенијевиќ, жената од илјадарката, најпознатата југословенска банкнота.
Мај 1982: На левата страна на банкнотата, во аголот има женска фигура. Тоа не е измислен лик. Тоа е лик на жена, Ружица, која живее, постои и работи – во Белград. Некогаш многу се пишуваше за мелничарот, дури и снимија филм за насмеаната фигура на ковачот што се појави на банкнотата од фотографијата на мајсторот Никола Бибиќ.
Ништо не се знаеше за жената, би рекол, селанката, од стоилјадна банкнота. Тогаш, не така одамна, Јован Хаџи-Костиќ во својата антологиска колумна Така да се каже неофицијално рече дека жената од илјада (нова) е најидеалната жена на Југославија.
А таа жена, дознавме – не е измислена. Таа живее, постои и работи – во Белград. А се вика Ружица. Заборавете на тој лик за момент. И погледнете ја подетално сметката. Под главата на жената се испечатени буквите: А. Миленковиќ.
Андрија Миленковиќ, роден лесковчанец, пировачанец по образование, применет уметник по избор – е креаторот на новата банкнота од илјада динари. А сликата на жената на таа банкнота, сликата на селанец чии прамени излегуваат од под шалот што врамува убаво, енергично лице со продорен поглед – е ликот на неговата сопруга Ружица, роденото Арсенијевиќ.
И така, објаснивме зошто, можеби, од денеска таа банкнота ќе се вика Ружица.
Андрија Миленковиќ го модифицираше ликот на својата сопруга
„Најинтимните пријатели велат: „Дај ми една роза“, се смее Ружица, милата жена која, за волја на вистината, со голема тешкотија се согласила на овој разговор. И додава: „Има повеќе шеги на таа тема. Ме викаат Ружица-инфлација… Или велат: „Како што инфлацијата расте со годините, се повеќе девалвирате“.
Шегата настрана: денес, по осум години од издавањето на илјада долари (нови), Ружица од банкнотата се повеќе личи на Ружица, адвокатка вработена на Постојаната конференција на научни и истражувачки организации во Белград.
„Се повеќе личи, така е“, вели нејзиниот сопруг Андрија Миленковиќ. А се започна кога беше распишан конкурс за уметнички дизајн на банкнотата. Победив во силна конкуренција“, вели Андрија Миленковиќ.
„Тогаш кога ме прашаа чија е фигурата, јас реков – обични, здрави жени, селанки. Затоа што на интерниот конкурс имаше барање банкнотата да има мотив од земјоделството, поврзан со Зелениот план. дека треба да биде целосно југословенско, односно да не биде во костим. Барав таква фигура и дојдов на идеја да ја модифицирам фигурата на мојата сопруга…“
Ликот на банкнотата не го променил животот на Ружича
Немав поим за сето тоа“, вели Ружица. “Позирав за Андрија, убеден дека, како што вети, ќе ме направи портрет. И наместо да добијам слика што ќе биде само моја, добив изменет лик на банкнота која – секој може да ја има. Бев, во тоа време болен. Подоцна се гордеев што тоа е дело на Андрија“.
Ликот на банкнотата од илјада (нови) динари, се разбира, воопшто не го променил животот на Ружича: „Ми се случи луѓето што ги среќавам да ми кажат: „Ме потсетуваш на некого“. Знаев дека тоа не е фраза, но, се разбира, никогаш не сакав да објаснам каде ме виделе и на кого ги потсетувам. Би било тешко да се објасни: луѓето генерално ги гледаат парите како вредност, а не како графички израз“.
Инаку, ако дојде до тоа, на Ружица Арсенијевиќ не и е непознат зборот „слава“: татко и е Микица Арсенијевиќ, поранешен фудбалер на БСК и национален капитен… Потоа се омажи за познат сопруг…
Затоа што, по извесно време поминато како асистент на професорот Михајло С. Петров на Академијата за применети уметности во Белград, Андрија Миленковиќ започнал (во 1958 година) да создава поштенски марки, а во 1966 година се вработува во Институтот за поштенски марки каде сè уште работи денес.
А наградите следеа една по друга: во 1959 г.
– Награда Седмоспањска, 1963 – Годишна награда ULUPUS, 1964 – Златна плакета Форма 64, 1968 – Награда за најубав бренд во светот, 1969 – Трета, четврта и осма награда на Меѓународниот салон во Париз, 1973 – Годишна награда повторно на ULUPUS, 1974 – Спомен плоча на град Белград, 1978 – Годишна јубилејна награда на УЛУПУДС …
И да не набројуваме повеќе. Сè на сè, Андрија Миленковиќ, сликар од Белград, обезбеди над петстотини уметнички решенија за поштенски марки кои беа репродуцирани во повеќе од шест милијарди примероци. И за една сметка. Со ликот на сопругата Ружица…
