Додека речиси половина од возрасната популација во Македонија се активни пушачи, државата подготвува ригорозен удар врз тутунската навика. Новиот предлог-закон предвидува целосна забрана за пушење во сите јавни простории, но и во приватни возила доколку се превезуваат деца, ставајќи крај на „културниот отпор“ кон европските здравствени стандарди.
Република Северна Македонија се наоѓа пред радикална промена на правилата за употреба на тутун. Соочени со поразителна статистика каде пушењето се смета за симбол на лична слобода, а не за јавно-здравствен проблем, властите го ставија на маса новиот Предлог-закон кој треба да ја смени сликата на „зачадената нација“.
Алармантна статистика: Македонците пушат двојно повеќе од Европејците
Според последните истражувања на Институтот за јавно здравје, состојбата е загрижувачка. Дури 45,4% од возрасната популација се активни пушачи, што е значително над европскиот просек од 19,7%. Просечниот македонски пушач консумира околу 20 цигари дневно.
Но, најголемиот аларм доаѓа од податоците за младите. Истражувањата покажуваат дека 38% од тинејџерите веќе пробале цигара, а кај 11-годишниците, дури 4,1% имале искуство со тутун. Дополнителна закана се електронските цигари и уредите за загревање тутун, кои сè почесто ги користат младите, привлечени од агресивниот маркетинг и вкусовите.
Каде сè ќе биде забрането пушењето?
Новиот закон, за кој министерот за здравство Арбен Таравари истакна дека целта не е репресија туку превенција, ги укинува досегашните „дупки“ во регулативата (како пушењето на затворени тераси).
Клучните новини вклучуваат:
- Целосна забрана во јавни и работни простории: Ова ги вклучува сите државни институции, училишта, болници, спортски сали, канцеларии, хотели и комерцијални објекти.
- Забрана во приватни возила: Пушењето ќе биде строго забрането во автомобили доколку во нив се превезуваат малолетни лица – мерка директно насочена кон заштита на децата од пасивно пушење.
- Исклучоци: Дозволено е пушење само на строго дефинирани отворени простори (тераси), кои мора да бидат физички одвоени и отворени од најмалку три страни.
Крај за „скриениот“ маркетинг и ароматизираните производи
Законот предвидува и целосна забрана за рекламирање. Ова значи крај за промоциите преку инфлуенсери, спонзорства на настани, па дури и прикажување на сцени со пушење во филмови и серии наменети за млади.
Трговијата исто така ќе претрпи промени:
- Забрана за продажба на производи со ароми и вкусови кои ги мамaт младите.
- Цигарите во продавниците веќе нема да бидат изложени на видливи места, туку ќе се чуваат во затворени плакари/фиоки, за да не го привлекуваат вниманието на купувачите.
- Забрана за онлајн продажба и вендинг машини.
Драконски казни за прекршителите
За да се осигура дека овој закон нема да остане само „мртво слово на хартија“ како претходните, предвидени се високи парични казни и засилени инспекциски надзори од пазарната, санитарната и трудовата инспекција, како и МВР.
- За правни лица (фирми): од 2.000 до 5.000 евра.
- За одговорното лице во фирмата: до 2.000 евра.
- За физички лица (граѓани): од 150 до 300 евра.
- Затворање на објекти: Инспекторите ќе имаат овластување привремено да го забранат вршењето дејност на објектот во траење до 3 месеци доколку се прекрши законот.
Останува да се види дали ригорозните казни ќе бидат доволни да се промени длабоко вкоренетата навика и „културниот отпор“ на македонските граѓани кон регулативите за пушење.
