Во регионот Нагорно-Карабах вчера попладне беше прогласен прекин на огнот по 24 часа конфликт, а Азербејџан објави дека ја прекинал воената офанзива.
Војската на Азербејџан започна антитерористичка операција во вторникот, барајќи предавање на етничките ерменски сили во Карабах. Тоа набрзо се случи, а еден од условите на договорот беше повлекување на редовната ерменска армија, иако Ереван негира дека има војници таму.
Во мировниот договор се наведува дека ерменските сили на територијата треба да бидат распуштени и разоружани, додека разговорите за иднината на етничките Ерменци во областа треба да започнат денеска.
„Уверени сме дека таканаречените нелегални сили на теренот ќе се разоружаат, како и единиците на Република Ерменија на територијата на Република Азербејџан. Тие ќе ги напуштат своите бази и ќе предадат воена опрема и возила. Сите Ќе бидат предадени и тешко оружје, артилерија, тенкови и така натаму“, рече тој. е советник на азербејџанскиот претседател Хикмат Хаџиев.
Сепак, ова не е прв мировен договор што е потпишан, а и покрај уверувањата на азербејџанскиот претседател Илхам Алиев, тој не би бил прв кој ќе биде прекршен во случај на повторно конфликт, поради што аналитичарите имаат одредени сомнежи.
Во интервју за Euronews Србија, Драгослав Рашета од Новиот Трет пат вели дека „не верува дека Азербејџан ќе запре додека не го поврзе последниот простор со главната територија“.
„Не верувам ни дека Алиев, сега кога веќе го милитаризираше општеството и постигна големи победи, ќе престане. Што се однесува до силите на Нагорно-Карабах, тие беа де факто поразени пред три години, така што очекувам дека ќе бидат распуштен“, истакна Рашета.
Русија, исто така, учествуваше во постигнувањето мир за да се стави крај на последниот отворен конфликт, чии мировни сили се веќе во овој регион, но во последните десет месеци не беа успешни во својата улога – да го одржат отворен коридорот Лачин, кој ги поврзува територијата на Ерменија со етничките Ерменци во Нагорно-Карабах.
Затоа е доведена во прашање политичката моќ и подготвеноста на Москва да и помогне на Ерменија во овој случај, особено по неколкуте потези кои го разочараа ерменскиот претседател. Но, ниту Ерменците не седат со скрстени раце и се чини дека веќе бараат сојузници на друго место.
Свртување на Ерменците кон други сили
Дека руските мировници на оваа територија значат многу малку, па дури и дека самите биле нападнати, истакнува и Рашета.
„Тие не го одржаа коридорот отворен и требаше да го направат тоа за да ја спречат инвазијата на Азербејџан. Затоа Ерменија сега се сврте кон САД и Индија. Мислам дека Азербејџан, додека трае војната во Украина, ќе обидете се да ги постигнете сите свои цели, додека Русија е ослабена во овој регион на Кавказ“, рече Рашета.
Тој посочува дека Ерменија, поради својата географија, нема големи сили на кои може да се потпре, а во предвид доаѓаат само Иран, Индија, САД и Франција.
Како еден од показателите за подготвеноста на Ереван да соработува со другите големи сили наместо со Русија, американската војска дојде да ги обучува мировниците во Ерменија, што, се разбира, предизвика незадоволство на Москва.
Станува збор за вежбата „Орел партнер“ која започна минатата недела и во која учествуваат 85 американски и 175 ерменски војници. Како што пишува РСЕ, самата вежба не е од големо значење од воена перспектива, но Кремљ на тоа не гледал така.
Вежбата, иако мала по обем, Русите ја окарактеризираа како „непријателска акција“. Како што објасни Ричард Гирагосјан од Истражувачкиот центар за регионални студии со седиште во Ереван, овие вежби може да се сфатат како „порака до Баку и Москва дека Ерменија има повеќе можности и добива комплименти од пријателите“.
Свртот на Ерменија кон САД, сепак, можеби не е толку успешен, смета Рашета, а како главна причина за тоа ја наведе близината на Турција.
„Вашингтон нема примарни интереси во Кавказ и прашање е како да се оправда политиката на нивниот влез во тој регион. Турција станува суверен лидер на регионот, пред се поради нејзините блиски врски со Азербејџан, а и претходно со Русија. виде дека може да ја жртвува Ерменија за подобри економски врски со Турција“, вели Рашета.
„Таму е и Азербејџан како еден од коридорите кои економски ги поврзуваат Русија и Европа. Русија го гледа оправдувањето во контекст на казнувањето на Ерменија, дека нема причина да се зачува“, додава соговорникот на Еуроњуз Србија.
Критиката на Пашинјан кон Москва
На сето ова треба да се додаде и критиката што ерменскиот премиер Никол Пашинјан ја искажа против Москва, велејќи дека неговата земја почнува да чувствува „горчливи плодови“ и „стратешки грешки“ во довербата на Русија.
„Безбедноста на Ерменија зависеше од Русија во 99 отсто од случаите. Но, денес гледаме дека и да сака, Руската Федерација не може да ги задоволи потребите на Ерменија“, изјави тој за италијанскиот весник „Ла Република“ претходно овој месец.
Пашинјан, исто така, на прес-конференцијата во Ереван минатиот викенд рече дека во писмото што му го напишал на рускиот претседател Владимир Путин, ја објаснил ситуацијата во регионот, а самиот Путин претходно изјави дека е во редовна комуникација со Пашинјан, пренесува Тас.
Патем, откако Пашинјан дојде на власт во 2018 година, по „Плишаната револуција“ поттикната од гневот поради корупцијата, неговата земја се соочува со зголемени тензии со Азербејџан.
И народот на Ерменија не е задоволен од однесувањето на својот премиер во целата ситуација, па во Ереван избувнаа протести каде демонстрантите бараа негова оставка, поради начинот на кој реагираше во кризата.
Згора на се, Пашинјан вчера изјави и дека Ереван не учествувал во преговорите за прекин на огнот.
„Ако мировните сили предложија примирје, тоа значи дека тие безрезервно ја прифатија одговорноста за безбедноста на Ерменците во Нагорно-Карабах и ќе им обезбедат услови и права да живеат во сопствената земја“, рече Пашинјан.
„Тие инвестираа 30 години во доверба во Русија“
Неспособноста или неподготвеноста на Русија да интервенира дополнително остави многумина во владата на Ерменија да се чувствуваат предадени, изјави за Си-Ен-Ен Вахрам Тер-Матевоасан, вонреден професор по надворешна политика на Американскиот универзитет во Ерменија.
„Ерменија инвестираше 30 години од својата независност, дури би рекол 200 години од својата понова историја, цврсто верувајќи дека кога ќе дојде време, Русија ќе ги исполни своите стратешки обврски и ќе ја брани Ерменија од каква било надворешна агресија. Сепак, ниту тоа не се случи. во 2020 година, ниту во 2021 година, ниту во 2022 година“, рече тој.
Како што додава тој, оваа лојалност многу ја чинела Ерменија, а кога сакала нешто за возврат, односно исполнување на обврските на Русија од ОДКБ, тоа не се случило, па Ерменија смета дека нема друг избор освен да го диверзифицира својот безбедносен апарат.
Некои експерти сметаат дека Русија е презафатена со војната во Украина, но други велат дека целата ситуација всушност е предизвикана од тоа што Москва се обидува истовремено да ги држи и Ерменија и Азербејџан на своја страна, што е невозможно.
„Од војната во 2020 година, Русија многу се двоумеше да избере меѓу Ерменија и Азербејџан, што конкретно значеше дека тие го избраа Азербејџан. Оваа пасивност сама по себе е многу проазербејџанска позиција“, рече Мари Думулен, директорка на програмата за Голема Европа на Европски совет за надворешни односи.
Таа, исто така, укажа на растечките врски меѓу Москва и Баку – поттикнати од личните односи меѓу Путин и долгогодишниот претседател на Азербејџан Илхам Алиев.
„Мислам дека Пашинјан не е тип на лидер што му се допаѓа на Путин. Тој беше донесен на власт со револуција. Тој го има тој демократски, реформистички, антикорупциски дискурс. Алиев е попрво лидер со кој Путин може да се договори“, заклучи Думулан.