Трпезата и мирисот на печени пиперки остануваат препознатлив белег на есента, но растечките цени на зелените пазари го поставуваат прашањето — дали сè уште се исплати домашниот ајвар?
Со доаѓањето на октомври, македонските домаќинства традиционално ја започнуваат подготовката на есенските залихи. Сепак, традицијата за правење домашен ајвар, пинџур, лутеница и туршија оваа сезона носи значително поголем финансиски товар, принудувајќи многумина внимателно да ги пресметуваат сите трошоци пред да се упатат кон пазарите.
Цените на зелените пазари и во маркетите бележат забележителен раст, а набавката на основните зеленчуци е само еден дел од сметката.
Пресметка на пазарите: Колку чинат состојките?
Анализата на тековните цени на зеленчукот на пазарите низ земјава покажува дека за подготовка на една стандардна доза ајвар (од околу 30 до 40 килограми црвена пиперка) се потребни сериозни средства:
- Црвена пиперка ајварка: Нејзината цена на пазарите се движи од 40 до 60 денари за килограм (во зависност од квалитетот и од тоа дали се купува на наопаку или на мало). Само за пиперките за една доза се потребни помеѓу 1.500 и 2.200 денари.
- Патлиџани и модри патлиџани: Доматите се продаваат по цена од 50 до 70 денари за килограм, додека модниот патлиџан за ајвар или пинџур варира од 40 до 60 денари.
- Краставички (корнишони) и карфиол за туршија: Корнишоните на пазарите се движат околу 30 до 50 денари за килограм, додека карфиолот и морковот ги пратат сличните просечни цени.
Покрај зеленчукот, значаен дополнителен трошок се и придружните материјали: сончогледовото масло, солта, шеќерот, козметичката/стаклена амбалажа (тегли и капаци), како и потрошувачката на струја или дрва за печење и врење. Кога сè ќе се спресмета, за една плетенка ајвар (околу 10 до 12 тегли) вкупниот трошок лесно надминува 2.500 до 3.000 денари.
Домашна подготовка или готова тегла од маркет?
Сè поголемиот број обврски и поскапувањето на суровините кај помладите генерации го менуваат пристапот кон зимницата.
Во маркетите, готовата тегла индустриски или занаетчиски ајвар се движи во просек од 180 до 350 денари (во зависност од производителот и од тоа дали е класичен, лут или со осличен квалитет). Иако математиката покажува дека домашниот ајвар сè уште може да биде нешто поевтин по тегла, тој бара неколку дена труд, работа и дополнителни трошоци.
Традиција што пркоси на цените
И покрај сите финансиски пресметки, за многу семејства правењето зимница не е само економска одлука, туку и социјален ритуал што ги собира семејствата и соседите во дворовите. Останува отворено прашањето дали растечките цени постепено ќе ја претворат домашната зимница од секојдневна потреба во скап есенски хоби-луксуз.