„Тоа е многу непочитувачки.“
Така данскиот ветеран Герт Слот Бертелсен, кој пораснал во Гренланд, ги опиша своите чувства за неодамнешното однесување на Соединетите Американски Држави.
Бертелсен служел во американските сили во мировна мисија во Северна Македонија во 1996 и 1997 година, а сега е еден од неколкуте ветерани кои велат дека се изненадени од непријателството што доаѓа од сојузник чии војници некогаш биле нивни другари. Чувствата на страв, вознемиреност и предавство се проширија во заедниците во Данска и Гренланд откако администрацијата на Трамп постојано се закануваше дека ќе го „преземе“ Гренланд, само за да се повлече од тие закани оваа недела, објавува CNN.
Чувство на предавство меѓу другарите
Само неколку часа откако во средата побара „право, сопственост и поседување“ на автономната данска територија, американскиот претседател Доналд Трамп направи пресврт, објавувајќи дека „формирал рамка за иден договор“ за Гренланд по средбата со лидерот на НАТО, Марк Руте. Европските сојузници ја поздравија веста, но некои предупредија дека штетата врз односите ЕУ-САД веќе е направена, дури и откако САД ги отфрлија заканите за дополнителни трговски тарифи. Во меѓувреме, расположението во Нук и Копенхаген останува напнато, бидејќи Гренландците и Данците се соочуваат со нова реалност во која САД станаа закана.
„Кога ќе доживеете ваков вид непријателско однесување, тоа ве шокира“, изјави за CNN Бертелсен, кој е полу Гренландец. „Кога доаѓа од сојузник, несфатливо е како тоа воопшто може да се случи.“
Долга историја на соработка и жртвување
Данската армија има долга историја на служење заедно со американските сили – во мисиите на НАТО, мировните мисии на ОН и во конфликтите во Ирак и Авганистан. Кралството Данска претрпе значителни жртви во Авганистан, каде што неговите сили беа распоредени во покраината Хелманд, едно од најсмртоносните боишта. Најмалку 41 дански војник загинаа во Авганистан, што е многу висока стапка на жртви со оглед на тоа што Данска и нејзините автономни територии имаат само 6 милиони жители. Изгуби осум војници во војната во Ирак.
„Многу од нашите ветерани со кои соработуваме служеле со Американците и нема – апсолутно никакво – почитување за нивната служба и нивната позиција“, додаде Бертелсен, кој е копретседател на организацијата Veteranprojekt Grønland. Во заедничка изјава со својот колега Мадс Расмусен, тој рече: „Гренланд му припаѓа на гренландскиот народ. Во исто време, шокирани сме од однесувањето на Соединетите Американски Држави и непочитувањето на кое сме сведоци воопшто и во однос на меѓународното право“.
Друг гренландски војник, Салик Аугустинусен, напиша отворено писмо до американскиот народ претходно овој месец, нагласувајќи дека Данска не се двоумела да им помогне на САД по нападите на 11 септември. „Стоев рамо до рамо со моите браќа и сестри во оружје од САД, од Европа, од НАТО во Авганистан за да се борам со вас по она што се случи во САД (11 септември)“, напиша тој. Тој потсети дека единствениот пат во историјата кога НАТО го повикал Член 5, кој го смета нападот врз една членка како напад врз сите, бил по терористичките напади врз САД.
„Ако претседателот на САД одлучи да ѝ дозволи на војската да го нападне Гренланд, вие ме напаѓате мене и моето семејство“, рече тој. „Вие ги напаѓате браќата и сестрите кои стоеја рамо до рамо со вас кога бевте нападнати“.
Изјавите на Трамп ги налутија сојузниците
Иако Трамп ја напушти идејата за воена акција, неговата остра реторика за Гренланд и сојузниците на НАТО продолжува да резонира. Во интервју за „Фокс њуз“ во четврток, тој лажно тврдеше дека трупите на НАТО се „малку зад фронтот“ во Авганистан, предизвикувајќи гнев кај сојузниците кои изгубија повеќе од 1.000 војници во конфликтот. Откако во говорот во Давос тврдеше дека земјите од НАТО нема да ги бранат САД во случај на напад, додавајќи „она што го добивме од НАТО не е ништо“, голем број европски војници се огласија на социјалните мрежи за да го потсетат американскиот претседател на нивната служба.
Војници од Норвешка, Германија, Холандија, Обединетото Кралство и Канада ги објавија своите фотографии од Авганистан. Друг ветеран од Гренланд, Кунунгак Иверсен, кој служел во Ирак во 2006 година, изјави за данската телевизија ТВ2 дека се чувствувал „малку предаден“. „Станува збор за тоа како ние одговараме на телефон кога ќе се јават. Фактот дека се однесуваат кон нас на начинот на кој се однесуваат сега не е во ред“, рече Иверсен.
Нејасен договор за Гренланд
Во меѓувреме, деталите од рамковниот договор за Гренланд остануваат нејасни. Трамп и Руте постигнаа усмен договор, но документ што го дефинира сè уште не е изготвен. Според изворите, договорени се понатамошни разговори за ажурирање на договорот од 1951 година што го регулира военото присуство на САД на островот. Рамката, исто така, би гарантирала забрана за руски и кинески инвестиции и би предвидела зголемена улога на НАТО во Гренланд.
Еден од дискутираните предлози беше можноста Данска да им дозволи на САД да изградат повеќе воени бази во Гренланд, при што земјата ќе се смета за суверена територија на САД. САД веќе имаат една база во северозападен Гренланд, вселенската база Питуфик, според договорот за одбрана потпишан во 1951 година.
