Додека американскиот претседател Доналд Трамп јавно му се закануваше на Иран со тотално уништување, зад кулисите се одвиваше интензивна дипломатска динамика која спречи ескалација во последен момент. Извештаите за дипломатските напори кои го одложија судирот се засноваат на сведоштва од единаесет извори упатени во преговорите.
Пресудниот пресврт
Официјални лица во САД и Израел во понеделникот дознаа за клучен развој на настаните: додека ултиматумот на Трамп истекуваше, врховниот лидер на Иран, Моџтаба Хаменеи, за првпат од почетокот на војната им наредил на своите преговарачи да прифатат договор.
Во тие критични часови, американските сили на Блискиот Исток и Пентагон се подготвуваа за масовна кампања на бомбардирање врз иранската инфраструктура. „Немавме поим што ќе се случи. Беше лудо“, изјави претставник на одбраната на САД.
Хаотичен ден на преговори
Процесот до постигнување на решение беше исполнет со тензии:
- Понеделник наутро: Американскиот пратеник Стив Виткоф ја отфрли првичната иранска контра-понуда од 10 точки како „катастрофа“.
- Посредничка улога: Пакистанските посредници пренесуваа нови нацрт-планови помеѓу Виткоф и иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи, додека Египет и Турција се обидуваа да ги премостат разликите.
- Понеделник навечер: Беше подготвен предлог за двонеделно примирје кој ја доби поддршката од САД.
Улогата на Моџтаба Хаменеи
Вклученоста на новиот врховен лидер беше во строга тајност. Поради заканите за атентат од страна на Израел, Хаменеи комуницираше исклучиво преку курири со рачно напишани белешки. Изворите нагласуваат дека без неговото „зелено светло“ и притисокот врз Револуционерната гарда да го прифатат договорот, примирјето немаше да биде можно. Исто така, и Кина го советувала Иран да побара излез од ситуацијата.
Закани до последен момент
Дури и кога се наѕираше напредок во вторникот наутро, Трамп ја упати својата најмрачна закана: „Цела една цивилизација ќе биде истребена вечерва“. И покрај ова, преговорите продолжија со поддршка на американскиот потпретседател Џеј Ди Венс и чести консултации со израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху.
Договорот беше финализиран откако Трамп разговараше со Нетанјаху и со пакистанскиот генерал Асим Мунир. Наредбата за повлекување на американските трупи беше издадена само 15 минути по неговата официјална објава на социјалните мрежи.
Што носи иднината?
Иако примирјето е во сила, ситуацијата останува крајно кревка:
- Отворање на Ормускиот Теснец: Иран вети дека ќе го отвори теснецот, но во координација со своите вооружени сили.
- Понатамошни преговори: Џеј Ди Венс се очекува да ја предводи делегацијата на САД на разговорите во Пакистан, каде фокусот ќе биде ставен на нуклеарната програма и балистичките ракети на Иран.
- Политички наратив: Белата куќа тврди дека заканите на Трамп го донеле мирот, додека Техеран тврди дека примирјето е постигнато и покрај „неразумните закани“.
Останува неизвесно дали ова двонеделно примирје ќе прерасне во траен мир или е само краток здив пред нов бран на насилство.
