Промените во цените, инфлацијата и навиките на потрошувачите значително ја трансформираа семејната потрошувачка во последните пет години. Анализата на движењата на цените и куповната моќ покажува дека македонските домаќинства не само што купуваат помалку одредени производи, туку и целосно ги исфрлиле некои артикли од редовната „кошничка“.
Според податоците на Државен завод за статистика, најголем пораст на цените во изминатиот период е регистриран кај храната и енергенсите – категории што имаат најголемо учество во семејниот буџет.
Производи што ги купуваме помалку
1. Црвено месо и сувомеснати производи
Поради значителниот раст на цените, говедското и телешкото месо сè почесто се заменуваат со пилешко или со поевтини протеински алтернативи. Сувомеснатите производи, кои порано беа дел од редовната набавка, денес често се купуваат само повремено.
2. Риба и морски плодови
Свежата риба и морските плодови станаа луксуз за многу семејства. Купувањето се сведува на акции или на посебни пригоди.
3. Слатки, грицки и газирани пијалаци
Иако не се целосно исфрлени, количините се намалени. Дел од домаќинствата ги редуцираа овие трошоци поради буџетски причини, а дел поради зголемена свесност за здравјето.
4. Нова облека и обувки надвор од сезона
Импулсивните купувања значително се намалени. Сè почесто се купува само она што е неопходно.
Што речиси исчезна од кошничката?
1. Импулсивни производи на каса
Мали артикли како чоколадца, играчки или ситни козметички производи сè поретко завршуваат во количката.
2. Премиум и увозни брендови
Дел од потрошувачите преминаа кон поевтини, приватни трговски марки. Луксузните или специјализирани производи имаат значително намалена побарувачка.
3. Полуподготвени и „комфор“ оброци
Замрзнатите готови јадења и скапите полуподготвени производи се заменуваат со домашна подготовка, која е поекономична.
4. Производи за „уживање“
Вино од повисока класа, специјални сирења или гурмански намирници денес најчесто се купуваат само за празници.
Промена во однесувањето на потрошувачите
Трговците забележуваат раст на продажбата на основни прехранбени производи – брашно, ориз, тестенини, јајца – што укажува на враќање кон базични, поевтини оброци. Истовремено, се зголемува интересот за акции, попусти и купување во поголеми пакувања.
Промената не е само финансиска, туку и психолошка: потрошувачите се повнимателни, планираат однапред и поретко купуваат „за секој случај“.
Пет години по редица економски турбуленции, семејната кошничка во Македонија изгледа поедноставно и порационално. Луксузот и импулсивноста се повлекоа пред потребата од стабилност и контрола на трошоците. Прашањето што останува е дали овие навики ќе станат трајна карактеристика на потрошувачката култура или ќе се променат со стабилизација на економските услови.
