Дали ни претстои пеколно лето, дали сушите и торнадата ќе станат наша реалност и дали навистина се загреваме побрзо од остатокот од светот – вака за Nova.rs вели климатологот Владимир Ѓурѓевиќ.
Минатиот февруари во Србија беше најтопол во историјата на мерењата и најсушен во последните 74 години, покажуваат податоците на Републичкиот хидрометеоролошки завод. За тоа придонесоа временските системи кои донесоа топол воздух од југ и ја подигнаа температурата, па февруари беше за дури 6,3 степени потопол во споредба со референтниот период од 1991 до 2020 година. Најголемо отстапување од нормалата е забележано во Кикинда и во Белград каде било потопло за 7,4 степени.
И тогаш на што можеме да се надеваме кога е во прашање летото што претстои? За ова разговаравме со климатологот Владимир Ѓурѓевиќ и накратко – тоа што ни го кажа не изгледа воопшто пријатно.
Се загреваме побрзо од остатокот од светот
По толку топол февруари и почетокот на пролетта, некои веќе најавуваат дека ни претстои пеколно лето, а колкава вистина има во тоа открива нашиот соговорник.
„Нашите лета станаа значително потопли отколку пред 30, 40 години. Како регион на Југоисточна Европа, имаме рекордно висок пораст на летните температури поради глобалното затоплување и нашата географска положба и поместувањето на воздушните маси. Ние сме светски рекордери и за секое лето што е пред нас, вклучително и ова, има огромни шанси да биде потопло од она на што сме навикнати во претходните децении. Шансите дека ова лето ќе биде значително потопло се 70 проценти“.
Топлотните бранови неколку пати во текот на летото
Така, серијата на исклучително топли лета продолжува. А тоа значи и топлотни бранови – топли денови кои како да немаат крај и кога се околу нас се вжештува.
Иако засега не можеме прецизно да кажеме колку топли денови и тропски ноќи ќе имаме, кога е тешко да се спие бидејќи температурата не се спушта под дваесет степени, нема сомнеж дека ќе има топлотни бранови, па и повеќе.
„Претходно имаше по еден топлотен бран годишно, а се случуваше и две-три години да поминат без ниту еден бран. И во последните десет години, секоја година имаме од два до четири топлотни бранови. Многу е можно летово да има десетдневен топлотен бран, по што ќе следи дводневен пауза, а потоа уште десет дена горештини“.
Нашиот соговорник вели дека нашата клима е толку многу променета што едноставно веќе не можеме да очекуваме свежо лето.
„Единствено прашање е дали ќе биде многу топло или премногу топло.
Исто така, има и влажност која повремено влошува сè.
„Кога температурата надвор е околу 36 степени, што е блиску до температурата на нашето тело, а кога релативната влажност е над 60 проценти, тогаш е многу тешко телото да се олади и ваквите денови ни се особено тешки. уште повеќе сме уморни и под поголем притисок.
Торнада и пијавици – не е важно дали ќе ги видиме, туку кога
Екстремните горештини не се единственото нешто за кое треба да се подготвиме. Покрај големите суши, поплави и бури, пијавици и торнада кои најчесто ги гледавме само во вестите од Америка, за жал, лесно можат да ни станат реалност.
„Кога воздухот е потопол, може да задржи повеќе водена пареа. Денес нашиот воздух е за еден степен потопол отколку пред десет години и затоа во атмосферата во просек има седум отсто повеќе водена пареа. Секој тип на бурно време ја црпи својата сила од таа водена пареа. Водената пареа е за облакот исто што е гориво за автомобилот. Колку е побогат воздухот во таа пареа, бурата може да биде посилна, да произведе повеќе врнежи, посилни ветрови и да остане подолго во атмосферата. И бидејќи сега имаме толку многу водена пареа, секоја бура што ќе ни се случи може да биде подеструктивна од она на што сме навикнати. А за ова лето и секое наредно постои ризик од невреме какво што досега не сме виделе. Постои ризик од торнадо кое е многу посериозно од она што го видовме досега. Не е прашање дали ќе видиме такво нешто, туку кога ќе видиме“, вели Владимир Ѓурѓевиќ, климатолог.
Затоа се почесто добиваме итни предупредувања од Републичкиот хидрометеоролошки завод, особено во лето кога се наближуваат опасни застрашувачки облаци. Сепак, многумина ги игнорираат овие најави, па затоа не е ретка сцена половина Белград да е под црн облак, а луѓето се уште се капат во Ада Циганлија. Владимир Ѓурѓевиќ вели дека луѓето треба да бидат внимателни, но и дека би било добро да имаме подобар систем за известување на јавноста за потенцијални катастрофи.
Проблемот со топлинските острови и дрвјата во градовите
Секој град, особено Белград, е топлотен остров, вели нашиот соговорник, многу потопол од останатиот дел од државата.
„Зависи од градот каде што се чувствува во поголема мера, но секоја урбанизирана зона каде што доминира бетон е жешка зона. Тоа се локации каде што температурите се повисоки отколку во областите каде што има многу зеленило. Тревата и грмушките не значат многу, високите дрвја се неопходни. Суштината е да има што повеќе простор помеѓу зградите и високо зеленило за да се намали топлината. Затоа е многу важно да не се отстрани таа висока вегетација во центарот на градот. Од витално значење е температурите во градовите да бидат пристојни и во текот на денот и во текот на ноќта“.
Клучот – Парискиот договор
А за да се смени ситуацијата на подобро, т.е. за барем да се запре влошувањето на климатските феномени, целиот свет мора да ја разбере важноста на Парискиот договор за ублажување на климатските промени.
„Не можеме да очекуваме да се вратиме на климата од минатото, сигурно знаеме дека климата во иднина ќе стане уште поекстремна, но прашање е дали ќе застанеме на ова дополнително засилување на крајностите или ќе продолжиме да се менуваме климата и да видиме феномени кои беа незамисливи“.
Клучните потези кои можат да променат нешто мора да бидат на глобално ниво, но како поединци не мора да седиме со скрстени раце.
„Одлуките мора да се носат на државно ниво – дали сакаме термоелектрани или ветерници и хидроцентрали, но како поединци можеме да испратиме сигнали и да го свртиме вниманието на оние кои се одговорни и ја водат државата до тоа колку се важни овие работи. Можеме и ќе се однесуваме поодговорно во однос на водните ресурси, отпадот од храна, потрошувачката на енергија, да размислуваме за нашата животна средина. Ако не им е важно на граѓаните, сигурно нема да им биде важно ниту на оние што одлучуваат“.
