Системот за осигурување на работниците во Македонија е застарен, бирократизиран и неефикасен, а милионски суми наменети за заштита на вработените се трошат ненаменски. Милан Петковски од Македонското здружение за заштита при работа (МЗЗПР), во емисијата „Ноќно студио“, откри шокантни податоци за тоа каде завршуваат парите кои секој месец се издвојуваат од платите на граѓаните.
„Бизмарков модел“ на хартија, буџетски потрошувач во пракса
Македонија го користи таканаречениот „Бизмарков модел“, каде што 0,5% од бруто-платата на секој вработен се издвојуваат за осигурување во случај на несреќа на работното место. Сепак, наместо овие пари да се акумулираат во посебен фонд за превенција и обештетување, тие исчезнуваат во државната каса.
- 44 милиони евра годишно: Ова е сумата која вработените во Македонија ја плаќаат на име осигурување од несреќи.
- Невидливи средства: Според Петковски, дури и вработените во државните институции не знаат каде се овие пари и често владее ставот „не ги пипај тие средства“.
Европското решение: Приватно-јавно партнерство
Петковски посочува дека Германија и останатите западни земји го решиле овој проблем преку акционерски друштва кои се грижат за овие фондови. Овој модел овозможува парите постојано да бидат во „инвестициски мод“, односно да се вложуваат во подобра заштита, наместо да се трошат за тековни буџетски дупки.
„Што ќе му дадеш на државата, тоа ‘зарибува’ и се бирократизира. Со приватно-јавно партнерство, акционерите се мотивирани да се грижат за парите и за безбедноста на работникот“, појаснува Петковски.
Како функционира праведниот систем: Бонус и Малус
Доколку Македонија го примени овој концепт, осигурителниот агент би играл клучна улога во безбедноста, слично како кај осигурувањето на автомобилите:
- Брзо обештетување: Доколку работникот се повреди, фондот веднаш го исплаќа (на пример, 10.000 евра за повреда).
- Проверка кај работодавачот: Агентот веднаш проверува дали фирмата ги презела сите законски мерки за заштита.
- Финансиски стимул: Ако фирмата е безбедна, плаќа помала премија. Ако несреќата е плод на небрежност, казната е сурова – фирмата мора да ги врати парите за обештетувањето назад во фондот, а нејзиниот процент за осигурување се дуплира (наместо 0,5%, би плаќала 1%).
Недостасува само политичка волја
Иако концептот е лесен за разбирање и веќе одамна применет кај нашите соседи (Словенија, Хрватска, Србија), во Македонија тој сè уште е на ниво на дебата. Петковски заклучува дека е потребна силна политичка волја за да се „пресече“ и да се изгради систем во кој парите на работниците навистина ќе служат за нивното здравје и сигурност, а не само како ставка во државниот буџет.
