По бурните реакции во јавноста и критиките од Европската Комисија за измените на Кривичниот законик од 2023 година, кои доведоа до застарување на бројни предмети за висока корупција, група пратеници во Собранието поднесоа нов Предлог-закон за измени и дополнувања на Кривичниот законик. Новиот текст, датиран од декември 2025 година, предвидува драконско заострување на казнената политика, воведување нови кривични дела за заштита на приватноста и ригорозни мерки за безбедност во сообраќајот.
Еве ги клучните промени што ги носи новиот закон:
1. „Контра-удар“ на измените од 2023: Повисоки казни за злоупотреба на функцијата
Најзначајната промена се однесува на кривичното дело „Злоупотреба на службената положба и овластување“ (член 353). Предлагачот отворено признава дека измените од 2023 година, кои ги намалија казните и го избришаа ставот за злупотреби при јавни набавки, предизвикале „негативни последици“ и застарување на предметите на поранешното СЈО.
Со новиот предлог:
- Се враќаат повисоките затворски казни за службените лица кои ќе го оштетат буџетот или ќе прибават корист.+1
- Целта е да се спречи понатамошно застарување на делата и да се врати надлежноста на Обвинителството за гонење организиран криминал, која беше де факто укината со претходните ублажувања.
- Слично заострување е предвидено и за делото „Злосторничко здружување“ (член 394), каде казните исто така беа драстично намалени.+1
2. „Safe City“: Одземање на возила и дозволи без ограничување
Во насока на хармонизација со проектот „Safe City“, законот предвидува ригорозни казни за несовесните возачи преку измени во членот 38-в.
- Одземање на возачка дозвола: Судот ќе може да изрече престанок на важење на возачката дозвола и забрана за нејзино повторно стекнување.
- Подолги забрани: Максималната забрана за управување возило се зголемува од 5 на 10 години за обичните возачи.
- Без лимит за професионалните возачи: За оние на кои возењето им е професија, се брише горната граница од 10 години, што значи дека забраната ќе може да трае многу подолго (минимумот останува една година).
3. „Одмаздничка порнографија“ станува кривично дело
Законот воведува сосема ново кривично дело: „Злоупотреба на туѓа снимка, фотографија, аудио записи или списи со сексуално-експлицитна содржина“ (член 152-а). Ова е директен одговор на злоупотребите во дигиталниот простор (т.н. „Јавна соба“). Секој што ќе сподели експлицитна снимка или фотографија без согласност на лицето прикажано на неа, ќе се соочи со кривичен прогон, со цел заштита на приватноста на граѓаните.+2
4. Насилниците ќе се гонат по службена должност
Се менува и членот 130 кој се однесува на „Телесна повреда“. Досега, за лесните телесни повреди при семејно или родово базирано насилство често се бараше приватен предлог. Со измената, овие дела ќе се гонат по службена должност, што е во согласност со Истанбулската конвенција. Ова значи дека жртвите нема да мора сами да ги гонат насилниците низ судските лавиринти.+2
5. Проширена конфискација на имотот
Се редефинира членот 98-а за проширена конфискација. Одземањето на нелегално стекнатиот имот ќе важи за поширок спектар на кривични дела, вклучително и дела против јавните финансии и службената должност, доколку казната е над 4 години затвор. Имотот ќе се проверува за период од 5 години пред сторувањето на делото, а ќе може да се конфискува и од трети лица (семејство) ако не докажат дека платиле реална цена за него.+2
Овој Предлог-закон претставува обид за „ресетирање“ на правосудниот систем по контроверзните измени од 2023 година. Доколку биде усвоен, тој ќе значи враќање на репресијата кон корупцијата, но и модернa заштита на жртвите на дигитално и семејно насилство.
